Πέμπτη, 31 Μαΐου 2018

Τελικά πόση δημοκρατία μπορούμε να αντέξουμε;


Αποτέλεσμα εικόνας για αντεχεται η δημοκρατια
Στην Ιταλία ο κόσμος (καλώς ή κακώς) ψήφισε, όπως ψήφισε.
Και από την ετυμηγορία του προέκυψε πλειοψηφία της συνεργασίας του "Κινήματος των 5 αστέρων" και της "Λέγκας του Βορρά".
Τα δύο αυτά κόμματα τάσσονται υπέρ της αναθεώρησης ή και εξόδου της χώρας από την Ευρωζώνη και ίσως και από την Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, λοιπόν, στην Ιταλία (έχοντας βέβαια αυτό το δικαίωμα από το Σύνταγμα) αφαίρεσε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης από τα συγκεκριμένα εκλεγμένα κόμματα και μόνος του την παρέδωσε σ' έναν τεχνοκράτη, πρώην στέλεχος του ΔΝΤ, χωρίς τη στήριξη της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.

Και από τότε έχει ξεσπάσει μια έντονη συζήτηση για τα όρια της Δημοκρατίας, το ρόλο των πολιτών, το ρόλο των διεθνών οργανισμών, των αγορών, αλλά και τη συμβατότητα των αποφάσεων των πολιτών με τις εξωτερικές πραγματικές συνθήκες.

Τόσα χρόνια δεν προέκυπταν τέτοιου είδους προβλήματα για τον απλούστατο λόγο ότι οι πολίτες περνούσαν καλά και επομένως ψήφιζαν κυβερνήσεις οι οποίες ήταν λίγο-πολύ συμβατές με το παγκόσμιο σύστημα και τη διεθνή πραγματικότητα. Οπότε η δημοκρατία φαινόταν αυτονόητη και συμβατή με τη διεθνή κατάσταση. Και όλα καλά κι όλα ωραία...
Από την ώρα όμως που η... "δουλειά στράβωσε" (σ.σ. Κρίση) και οι πολίτες άρχισαν να ψηφίζουν (καλώς ή κακώς) "αντισυστημικά" (εντάξει, αυτό ας μη το σχολιάσουμε- τουλάχιστον εμείς οι Έλληνες), άρχισε να τίθεται υπό αίρεση το δικαίωμα των πολιτών να καθορίζουν τη μοίρα της χώρας τους, όταν η απόφασή τους είναι ασύμβατη με τις ανάγκες των αγορών και τη διεθνή πραγματικότητα.

Το ζήτημα προκύπτει, κατά τη γνώμη μου, λόγω μιας συζήτησης που αρνούμαστε να κάνουμε θεωρώντας την ίσως "ταμπού".
Θεωρούμε πράγματι ότι η Δημοκρατία είναι αυτονόητα το καλύτερο πολίτευμα;

Πρέπει να απαντήσουμε λαμβάνοντας φυσικά υπ' όψιν ότι πολλές φορές θα ισχύει η βούληση της πλειοψηφίας η οποία δύναται να είναι τελείως αντίθετη με τις δικές μας αξίες, τα συμφέροντά και την ιδεολογία μας.
Δηλαδή ό,τι και αν επιλέξει ο λαός, να γίνεται πάντοτε σεβαστό;
Ακόμη κι αν αυτό είναι η Λέγκα του Βορρά στην Ιταλία, η Λεπέν στη Γαλλία ή π.χ. η Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα;

Αν θεωρούμε τη Δημοκρατία αυτονόητα το σωστό πολίτευμα, τότε πρέπει να σεβόμαστε και τη θέληση του λαού σε κάθε περίπτωση.
Ακόμη κι όταν η απόφασή του φαίνεται εξωφρενική στα μάτια μας.

Αποτέλεσμα εικόνας για αντεχεται η δημοκρατια

Κι ύστερα τίθεται το ερώτημα: ο λαός έχει πάντα δίκιο, ακόμα κι όταν έχει καταφανώς άδικο;
Δικαιούται να έχει άδικο και να ψηφίζει εν πλήρει ανοησία;
Δικαιούται να πάρει αποφάσεις οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν μια χώρα στην καταστροφή;
Κι αν δε δικαιούται, ποιος είναι αυτός που δικαιούται να του αφαιρέσει αυτό το δικαίωμα;
Όταν η απόφαση ενός λαού αντιβαίνει στις απαιτήσεις της πραγματικότητας, τότε τι πρέπει να γίνεται σεβαστό;
Σε τέτοιες περιπτώσεις, τι μπορεί να θεωρηθεί υπέρτερο;
Το δημοκρατικό δικαίωμα ή η ανησυχία για την υπόσταση μιας χώρας;

Στις μέρες μας, πρέπει να αφήσουμε στην άκρη τα "ταμπού" και να αναρωτηθούμε ξανά για όλα αυτά (για τα οποία αδογμάτιστα αναρωτιούνταν και όλοι οι μεγάλοι φιλόσοφοι της αρχαιότητας) και να δώσουμε ειλικρινείς απαντήσεις.

Αν η απάντησή μας είναι ότι ο λαός σε κάθε περίπτωση δικαιούται να παίρνει δημοκρατικά τις αποφάσεις για το μέλλον του και να υφίσταται τις συνέπειές τους ως "νοικοκύρης στον τόπο του", όπως λέμε, τότε σίγουρα η όποια παρέμβαση/ παρεμπόδιση της έκφρασης της λαϊκής βούλησης είναι απαράδεκτη και πρέπει να αφεθεί η κάθε χώρα να κυβερνηθεί από όποιον πολιτικό φορέα και με όποιον τρόπο γουστάρει ο λαός της.
Είτε αυτός είναι δεξιός είτε αριστερός είτε φιλοευρωπαίος είτε ανιτευρωπαίος είτε ρατσιστής είτε αντιρατσιστής είτε εθνικιστής είτε διεθνιστής.
Πρέπει να έχουμε στο νου μας όμως ότι σε τέτοια περίπτωση θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να ανεχθούμε και μια πιθανότητα ανάληψης της διακυβέρνησης από πλήρως αντίθετους με εμάς πολιτικούς σχηματισμούς. Λόγου χάρη, να ψηφίσει κάποια στιγμή ο ελληνικός λαός τη Χρυσή Αυγή και να αναλάβει εκείνη τη διακυβέρνηση.
(επίτηδες βάζω το ακραίο σενάριο, διότι αν συμφωνούμε με κάποια άποψη, τότε συμφωνούμε και με την ακραία συνέπεια της θέσης μας, όπως σοφά δίδασκε ο Σωκράτης).
Δηλαδή αν συμφωνούμε με το "πάση θυσία" δημοκρατικό δικαίωμα, τότε αποδεχόμαστε και την ακραία συνέπεια της θέσης αυτής (ανάληψη εξουσίας από τον οποιονδήποτε).

Σχετική εικόνα

Αν, όμως, η απάντησή μας είναι ότι ο λαός δεν είναι και τόσο σοφός, οπότε, στην περίπτωση που παρασυρθεί και πάρει μια απόφαση ολότελα λανθασμένη, θα πρέπει να υπάρχουν "δικλείδες ασφαλείας" του συστήματος, οι οποίες θα δύνανται να παρεμποδίζουν την εφαρμογή της όποιας επικίνδυνης ίσως απόφασης, τότε θα πρέπει και πάλι να είμαστε ειλικρινείς και να αποδεχθούμε ότι η δημοκρατία δεν είναι πανάκεια και ότι υπάρχουν υπέρτερες αυτής αξίες.
Και σ' αυτήν την περίπτωση όμως πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι να δεχθούμε την ακραία συνέπεια της θέσης μας.
Δηλαδή, να ψηφίσουμε πλειοψηφικά ένα κόμμα και η ψήφος μας να ακυρωθεί από κάποιον θεσμό (Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Άρειο Πάγο κλπ.) ως επικίνδυνη, σύμφωνα με τη δική του κρίση, για την υπόσταση της χώρας- όπως καλή ώρα έκανε ο Ιταλός ΠτΔ προχθές.
Αυτό βέβαια σημαίνει ότι αφενός μεν θα παρεμποδιστούν κόμματα  σαν τη Λέγκα του Βορρά, την Λεπέν, τη Χρυσή Αυγή να πάρουν την εξουσία (για να μη γίνει ό,τι έγινε με τη μεσοπολεμική Γερμανία), αφετέρου δε μπορεί να παρεμποδιστούν και άλλες επιλογές μας οι οποίες απλώς δε θα συμπίπτουν με τη βούληση των ιερατείων (brexit, αντιμνημόνια, Καταλωνία κλπ).
Ή μπορεί να πάει και παραπέρα το θέμα, σε παρεμπόδιση δηλαδή ιδεολογικών επιλογών: π.χ. θα μπορούσε να παρεμποδιστεί η άνοδος του Πασοκ το 81 στην εξουσία ή του Σύριζα το 15.
Μια τέτοια περίπτωση αποτελούσε και η παρεμπόδιση του ΕΑΜ το 44-45 που φαινόταν να έχει πλειοψηφικό ρεύμα, αλλά παρεμποδίστηκε (μάλλον ευτυχώς, αν κρίνουμε από τον υπόλοιπο "υπαρκτό σοσιαλισμό") με αντιδημοκρατικά μέσα (σίγουρα δυστυχώς, διότι έγινε εμφύλιος).
Έτσι όμως, απ' την άλλη, παρεμποδίζονται καταστροφικές επιλογές οι οποίες υπονομεύουν το παρόν και το μέλλον μιας χώρας (π.χ. Σύριζα 2015 ή βασιλικός Γούναρης αντί Βενιζέλου το 1920) ή μπορούν να αποβούν μοιραίες για τον πλανήτη ολόκληρο (π.χ. Χίτλερ το 33 ή ίσως Τραμπ σήμερα).

Αποτέλεσμα εικόνας για δημοψηφισμα 2015

Τα διλήμματα είναι πραγματικά και μεγάλα και δεν έχουν εύκολες απαντήσεις.
Σκέφτεται κανείς: τι θα γινόταν αν ο ΠτΔ της Γερμανίας εμπόδιζε την ανάληψη της εξουσίας απ' τον Χίτλερ ως πρώτο κόμμα το 33;
Θα αντιμετωπιζόταν ο αντιδημοκρατικός κίνδυνος (Χίτλερ, ναζισμός) από μια αντιδημοκρατική απόφαση (πραξικοπηματική άρνηση παράδοσης της εξουσίας στον βάσει πλειοψηφίας πρώτο);
Ή μήπως αυτό θα ισχυροποιούσε κι άλλο τον Χίτλερ;
Ή κι αν γινόταν αυτό, τι χειρότερο μπορούσε να συμβεί από αυτό που τελικά συνέβη;


Και τελικά η αντιδημοκρατική παρεμπόδιση των επικίνδυνων ή αντιδημοκρατικών επιλογών του λαού προστατεύει τη δημοκρατία και το λαό ή τον θυμώνει και τον ριζοσπαστικοποιεί περισσότερο, ωθώντας τον έτι περισσότερο στον εξτρεμισμό;
Είναι μήπως μια επιλογή που ίσως δεν έχει να χάσει τίποτα, αφού έτσι κι αλλιώς ο κίνδυνος είναι τεράστιος, άρα αξίζει να πάρει κανείς το ρίσκο;
Μήπως είναι μια απλή κοτρόνα που μάταια προσπαθεί να σταματήσει έναν αναπόφευκτο ορμητικό χείμαρρο;
Μήπως όμως είναι και αποτελεσματική και μας γλιτώνει από πραγματικά τεράστιους κινδύνους, ακόμη κι αν θυσιάζεται το δημοκρατικό δικαίωμα του λαού να ορίζει τη μοίρα του;

Αποτέλεσμα εικόνας για δημοψηφισμα 2015

Έχουμε αναρωτηθεί για όλα αυτά;
Έχουμε αναρωτηθεί τελικά αν μπορούμε να αντέξουμε τη δημοκρατία;
Ή έστω πόση δημοκρατία μπορούμε να αντέξουμε;
Έχουμε αναρωτηθεί αν υπάρχει άλλος, καλύτερος δρόμος;
Και, αν ναι, ποιος είναι αυτός και πώς θα μπορούσε πράγματι να διασφαλίσει καλύτερους όρους ζωής από μια -έστω και με αδυναμίες- δημοκρατία;

Ή μήπως ορκιζόμαστε στη δημοκρατία, έχοντας απλώς την εντύπωση ότι πάντοτε θα κυριαρχεί μια πλειοψηφική άποψη είτε σύμφωνη με τη δική μας είτε τουλάχιστον όχι τελείως αντίθετη με αυτήν;

20 σχόλια:

  1. Ετούτο το κείμενο, σαν συνέχεια του προηγούμενου, για μένα έχει δύο βασικούς άξονες:
    α) Αυτό που έλεγε ο Γκάντι: «Σε θέματα συνειδήσεως δεν έχει θέση ο νόμος της πλειοψηφίας.»
    β) Η αγωνία του ανθρώπου που προκύπτει από την ανάγκη του να έχει τον έλεγχο στον κόσμο γύρω του και τον έλεγχο της ζωής του.
    Η δημοκρατία είναι μέγα αγαθό, όμως πράγματι όταν βρίσκεται στα χέρια λαών δίχως παιδεία, είναι επικίνδυνη για όλους εκείνους που έχουν. Νιώθουν να ασφυκτιούν, γιατί ξέρουν ότι θα πρέπει να σεβαστούν το αποτέλεσμα μιας δημοκρατικής διαδικασίας, με το οποίο δε θα συμφωνούν καθόλου.
    Το ζήτημα είναι ότι δεν είναι εύκολο στη σύγχρονη κοινωνία με την έλλειψη ουσιαστικής παιδείας και ηθικής να υπάρξει ομάδα ανθρώπων σοφών και απόλυτα συγκροτημένων, που να μην ανησυχεί επίσης κανείς ότι θα εξαγοραστούν από τον οποιοδήποτε, ώστε να είναι σε θέση να παρεμβαίνει ορθά και σωτήρια εκεί που ο λαός στην πλειοψηφία του παίρνει ανώριμες αποφάσεις.
    Θεωρώ ότι δεν μπορούμε πάντα να έχουμε εκ των πραγμάτων τον έλεγχο της κοινωνίας όπως και των καταστάσεων που θα προκύψουν στην ζωή μας, οπότε ίσως θα πρέπει να αφήνουμε τότε να κυλούν τα πράγματα με βάση τις συνθήκες. Αφήνουμε την φύση να κάνει τη δουλειά της. Έτσι, έρχεται και η ωριμότητα, αφού ο καθένας θα λάβει πίσω αυτό που έχει δώσει στην κοινωνία ή την προσωπική του ζωή.
    Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι μένει κανείς αδρανής και περιμένει μοιραία... Προσφέρει όπως και όπου μπορεί αυτό που λέει η συνείδησή του, ακόμα και αντίθετα με την πλειοψηφία... Ας μην ξεχνάμε ότι οι μεγάλες αλλαγές στην ιστορία του κόσμου μας ήρθαν από αυτά τα «λιθαράκια» που έβαλαν αρχικά κάποιοι και στην πορεία έγιναν «βράχοι», γιατί παρέμειναν σταθεροί στις αξίες και σ’ αυτό που έλεγε η συνείδησή τους. Είχαν όμως και την σοφία να περιμένουν, να κάνουν υπομονή ή και να ελιχθούν όταν αυτό χρειάζεται.
    Κάθε σκέψη που εκφράζεται, κάθε στάση, συμπεριφορά είναι ένα μάθημα για τους άλλους γύρω. Ποτέ δεν πάει τίποτε χαμένο και συχνά πιάνει τόπο εκεί που δεν το περιμένουμε ή δεν μπορούμε καν να το φανταστούμε.
    Ίσως όλα τα παραπάνω και πάρα πολλά άλλα που θα μπορούσαν να ειπωθούν εδώ να είναι υπερβολικά ή γραφικά σε μια εποχή που στα πάντα κυριαρχεί ο νόμος του Fast food, ο νόμος του ανώριμου ενήλικα!

    Στο ερώτημά σου για το πόση δημοκρατία μπορούμε να αντέξουμε, θα απαντούσα τόση όση είναι η παιδεία μας...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Γενικώς, νομίζω πως η υγιής δημοκρατία δεν είναι παρά μια ουτοπία.
      Ποτέ δε θα υπάρξει αυτός ο "πεπαιδευμένος" λαός- εξάλλου τι σημαίνει πεπαιδευμένος; Και με ποια παιδεία; Τι ορίζουμε ως πεπαιδευμένο; Μεγάλη κουβέντα.

      Νομίζω πως όλα έχουν ως βάση τις τρεις ταυτότητες: την εθνική, τη θρησκευτική/πολιτιστική και την ταξική.
      Ο σύγχρονος λευκός Ευρωπαίος και Αμερικανός παρακολουθεί τον βιασμό της εθνικής και θρησκευτικής/πολιτιστικής του ταυτότητας και την ταξική του καταρράκωση.
      Έτσι, αντιδρά επιθετικά στις δυνάμεις που θεωρεί ότι τον κατασπαράσσουν.
      Και έχω την αίσθηση ότι αυτό διαπερνά όλα τα μορφωτικά επίπεδα.
      Να μην ξεχνάμε βέβαια πως οι πιο μορφωμένοι είναι και οι πιο παθητικοί. Διότι τους έχει μορφώσει το σύστημα και τους έχει καλλιεργήσει τις αξίες που εκείνο εκφράζει, με αποτέλεσμα να είναι οι πιο πειθήνιοι πολίτες.
      Ουαί τοις μορφωμένοις.

      Μόνο λυπάμαι τους Ιταλούς που πάνε ντουγρού για το "ελληνικό 2015".
      Θα πάθουν και θα μάθουν κι αυτοί.
      Για να μάθουν όμως, πρέπει να το βιώσουν. Δεν έχει κανείς το δικαίωμα να τους στερήσει την ευκαιρία να διαπιστώσουν πως έκαναν μαλακία.
      Όπως εμείς είχαμε δικαίωμα να γίνουμε εξυπνότεροι και -να 'ναι καλά ο Αλέξης- γνωρίσαμε καλύτερα τον κόσμο της απάτης και της αλητείας, ώστε να 'μαστε πιο προσεκτικοί στο μέλλον.
      Το ίδιο εύχομαι και για τους Ιταλούς.

      Διαγραφή
    2. Θα ήθελα να προσθέσω κάτι (αλίμονο) και η απάντηση δεν είναι απαραίτητη...
      Σχετικά με το θέμα της παιδείας συμφωνώ ότι είναι κάτι ρευστό, χωρίς να το αναλύσω τώρα για λόγους οικονομίας χώρου και χρόνου. Ίσως μάλιστα όταν το χρησιμοποιούμε με αόριστο τρόπο για έναν λαό, θεωρείται και παρακινδυνευμένο, καθώς υπάρχουν πάντα οι καλοθελητές που το θα το βρουν ως μια εύκολη δικαιολογία, με σκοπό τη χειραγώγηση του λαού και την ανάληψη της εξουσίας από μέρους τους. Μην ξεχνάμε ότι τα ολοκληρωτικά καθεστώτα λειτουργούν έτσι.

      Η δημοκρατία σίγουρα είναι ένα σπουδαίο πολίτευμα θεωρητικά, που στην πράξη αποδεικνύεται μια ουτοπία, όπως είπες. Πέρα όμως από πολίτευμα, το οποίο αποτελεί ένα μέσο διακυβέρνησης ενός τόπου (το πιο απαιτητικό, καθώς είναι αναγκαία η ενεργοποίηση του πολίτη και συνεχής επαγρύπνησή του), έχει σημαντικά χαρακτηριστικά και τρόπους λειτουργίας που είναι θαυμάσια μέσα αγωγής για το νέο άνθρωπο, ώστε να γίνει ένας πραγματικά ώριμος άνθρωπος. Για όλα όμως απαιτείται «πολιτική αρετή», όπως έλεγε ο Αριστοτέλης (μια που τον αναφέρατε παρακάτω), από εκείνους που θα αναλάβουν την εξουσία. Το «ορθό πολίτευμα» είναι αυτό που φροντίζει να δημιουργεί ενάρετους πολίτες και κατ’ επέκταση ευδαίμονες. Αντίστοιχα το ίδιο ισχύει για εκείνους που έχουν την ευθύνη μιας οικογένειας, μιας σχολικής μονάδας, μιας σχολικής τάξης (ομάδας), μιας εταιρείας και πάει λέγοντας...
      Για να επιτευχθεί αυτή η ευδαιμονία, ο ίδιος φιλόσοφος διέκρινε τη μεσότητα ως υπέρβαση των παθών. Θα πρέπει η αρετή να κυριαρχεί στις ορμές και τα ένστικτα με σκοπό το μέτρο, τη μεσότητα, ανάμεσα στα δύο άκρα, εκείνα της έλλειψης και της υπερβολής.

      Το ζήτημα είναι από πού να το πιάσει κανείς;
      Είναι σαν αυτό που λέμε: «Η κότα έκανε το αυγό ή το αυγό την κότα;»
      Από πού θα βρεθούν αυτοί οι πολίτες, για να διαμορφώσουν μια τέτοια κοινωνία που θα έχει ένα τέτοιο πολίτευμα; Από μόνο του το πολίτευμα δεν διαμορφώνει τέτοιους πολίτες...
      Για να το διακωμωδήσουμε λίγο...
      Απλούστατα, ο Θεός έπλασε την κότα, οπότε ας περιμένουμε τον επιούσιο εξ ουρανού!

      Στην πράξη μπορεί κάτι να γίνει μέσα από τα λίγα που λέω με απλό τρόπο παραπάνω. Ας μην μένει κανείς αδρανής και ας μην κάνει έκπτωση (ούτε στις αξίες και τα ιδανικά του) εκεί που πιστεύει ότι αξίζει να ενεργήσει. Από το να μην κάνει τίποτε ή να αφήνεται να τον παρασύρουν οι άλλοι γύρω του, γιατί φοβάται να είναι «διαφορετικός» από το πλήθος, είναι καλύτερο να προσπαθεί ακόμα και με τα λάθη του, διότι έτσι θα γίνει καλύτερος. Υπάρχουν δε πολλοί τέτοιοι «διαφορετικοί», αλλά δεν έχουν βρει τον τρόπο να συναντηθούν και να ενώσουν οργανωμένα τις δυνάμεις τους (και τις αδυναμίες τους).

      Κλείνοντας, να πω ότι δεν συγχέω την παιδεία με τη μόρφωση. Υπάρχουν πάρα πολλοί μορφωμένοι που έχουν εντελώς απάνθρωπες αντιλήψεις, είναι σκλάβοι προκαταλήψεων, είναι κακεντρεχείς, τυφλοί εκτελεστές όσων η κοινωνία ή κάθε εξουσία προτείνει ή απαιτεί ή απατεώνες ή και εγκληματίες.
      Ένας μορφωμένος άνθρωπος θα πρέπει να έχει πάντα και την ικανότητα να επαναπροσδιορίζει τις αντιλήψεις του, να ενσωματώνει νέα γνώση και να αναθεωρεί την παλιά. Ας μην ξεχνάμε ότι η αληθινή μόρφωση είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα ατομικής προσπάθειας, όπου το άτομο ασχολείται μόνο του με την αποκωδικοποίηση και σύνθεση της όλης γνώσης του. Είναι αυτό που «μένει» όταν απογυμνώσουμε κάποιον από τα τυπικά του προσόντα, από τη γνώση του.

      Υ.Γ.
      Ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα με πολλές προεκτάσεις, που είναι τελικά ανάγκη να ανοιχτεί μέσα στην ισοπέδωση της σημερινής εποχής, ένα θέμα για κουβέντες ωρών – ίσως και χωρίς καμία σοβαρή κατάληξη (η ανταλλαγή έχει σημασία).

      Διαγραφή
    3. Κατ' αρχάς συγνώμη για την καθυστέρηση στην απάντηση.

      Δεν έχω πολλά να σχολιάσω, διότι σε θεωρητικό επίπεδο συμφωνώ με αυτά που λες.
      Στο πρακτικό επίπεδο υπάρχει ένα ζητηματάκι: πώς δηλαδή μπορούν να γίνουν όλα αυτά.
      Και να σου πω την άποψή μου, βασισμένος στη λαϊκή αλήθεια πως "δεν κάνουν τα ράσα τον παππά", λέω πως δεν υπάρχει πολίτευμα καλό ή κακό.
      Όλα τα πολιτεύματα μπορούν να οδηγήσουν και στο καλό και στο κακό.
      Είναι ζήτημα δόμησης των πολιτευμάτων και ανθρώπων.
      Διότι τελικά όλα είναι ζήτημα ανθρώπων.
      Μια μοναρχία με έναν χαρισματικό βασιλιά είναι ευλογία.
      Μια μοναρχία με έναν κακό βασιλιά είναι εφιάλτης.
      Οι άνθρωποι (πολιτικοί και πολίτες) είναι το συστατικό στοιχείο των πολιτευμάτων- άρα αυτοί τα κάνουν καλά ή κακά.
      Και περισσότερο οι πολιτικοί.
      Οι πολίτες πάντα ίδιοι είναι.
      Και διαμορφώνονται από τους πολιτικούς
      Κι οι πολιτικοί απ' την άλλη ψηφίζονται από τους πολίτες.,
      Όταν τύχει το ρολόι της ιστορίας να συγχρονιστεί με το ρολόι ενός πολιτικού ηγέτη, τότε προκύπτει αυτή η μαγική σύμπτωση που οδηγεί στις μεγάλες πολιτικές αλλαγές και στην ανάδειξη σπουδαίων ηγετών

      Διαγραφή
  2. Η Δημοκρατία ΑΝ ΥΠΑΡΧΕΙ δημιουργεί πολίτες ΜΕ ΠΑΙΔΕΙΑ που οι αποφάσεις τους είναι ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΕΣ πέρα από κάθε αμφισβήτηση. Επειδή όμως αυτό που ζούμε στις σύγχρονες "δημοκρατίες" ουδεμία σχέση έχει με τη ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, η δική μου απάντηση στο πόση "δημοκρατία" αντέχουμε είναι: Πιάσε το αυγό και κούρεψέ το.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κοίταξε, η δημοκρατία δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα πολίτευμα.
      Μέσον είναι- όχι αυτοσκοπός.
      Το θέμα είναι να υπηρετεί το συμφέρον του συνόλου.
      Αν δε μας ικανοποιεί, τότε θα πρέπει να ψάξουμε είτε για βελτιώσεις είτε για άλλα μέσα,
      Θεωρώ πως είναι το ασφαλέστερο μέσο για την ευδαιμονία του συνόλου. Τα υπόλοιπα έχουν αποδειχθεί χειρότερα, νομίζω.
      Ωστόσο δεν πρέπει να είναι ταμπού η συζήτηση για άλλες μορφές οργάνωσης.
      Όσο για την παιδεία, είναι πολύ σχετική.
      Ο καθένας μας έχει άλλη εικόνα, άλλο όραμα για την παιδεία- και επομένως εύλογα διαφωνούμε και στη διαδικασία.

      Διαγραφή
  3. ΚΑΛΑΑΑΑ....Πολυ μεγαλη κουβεντα..Τηλεγραφικα λεω..Περιπου τα ιδια που γραφει και ο ανωνυμος...Παντως..ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ υπαρχει απλουστατος τροπος να ΕΙΝΑΙ δημοκρατικη...Αλλα δεν θα αφησουν οι Πολυεθνικαρες,που πληρωνουν ανερυθριαστα..Δισεκατομμυρια..Να ελθει δημοκρατια στους υπηκωους τους...Ουτε θεμα παιδειας ειναι η δημοκρατια..Ουτε θεμα ωριμοτητας,κατα την γνωμη μου...Δυστυχως ειναι..[και γινεται καθημερινα ισχυροτερη αυτη η πεποιθηση μου...]..Ειναι θεμα χρηματων..Ω ανδρες Αθηναιοι..Και ανευ τουτων..Ουδεν πω γεννεσθαι των δεοντων...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το αρχαιοπρεπές με σκλάβωσε στο τέλος!
      (έχετε βρει το αδύναμο σημείο μου... χεχε)

      Μαχαίρη, συμφωνώ κι εγώ.
      Το πολίτευμα κρίνεται από την κατανομή της εξουσίας και η εξουσία από το χρήμα.
      Ουσιαστικά, το τι δημοκρατία θα 'χεις, εξαρτάται από την τάξη που θα επιλέξεις να ηγεμονεύει στο πολίτευμα.
      Άλλο πολίτευμα είναι αυτό στο οποίο ηγεμονεύει η ολιγαρχία του πλούτου, άλλο αυτό που κυριαρχεί η αστική τάξη, άλλο αυτό που ρυθμίστρια είναι η μεσαία τάξη και άλλο εκείνο που επικρατούν τα μικρομεσαία στρώματα.
      Μπορεί να ονομάζονται όλα δημοκρατία, ωστόσο διαφέρουν μεταξύ τους τόσο ώστε να μοιάζουν με διαφορετικά πολιτεύματα

      Διαγραφή
  4. ΑΚΡΙΒΩΣ αυτο ειναι το ΚΟΛΠΟ καλε μου αρχηγε...Οτι στην ΑΛΗΘΙΝΗ Δημοκρατια..Δεν εχει σημασια ποια ταξη,"κανει κουμαντο" και βεβαια..Μπορει να εχουν πολλα ελαττωματα οι ΕΧΟΝΤΕΣ αλλα..Δεν προκειται ποτε να επιτρεψουν αταξικη Δημοκρατια...Τι λες;;;
    Θα το κουρεψουμε τ αυγο τελικα;;...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Οσο για το..Αν ειναι ΜΕΣΟΝ και ΑΥΤΟΣΚΟΠΟΣ..Αυτο κι αν ειναι...Θα πρεπει να ανατρεξουμε παλι στους Αρχαιους..Με το ερωτμα..Τι ειναι ΔΙΚΑΙΟΝ,και πως ασκειται...Μπορει μια μικρη ομαδα να παραξει Δικαιον..Δηλαδη να.."κυβερνησει" με το συμφερον των ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ;;;..Χωρις να ελεγχεται..Και χωρις να εναλλασσεται στην εξουσια..Απο αλλες ομοιοτυπες ομαδες;;;..Η γνωμη μου ειναι..Οτι ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ..Απο τη στιγμη που η διαφθορα της,εκπηγαζει ακριβως απο ΜΟΝΗ την ασκηση της ιδιας της της εξουσιας...
    Και παει κυκλο...[Εφοροι]..Οποτε..Δυο πραγματα απομενουν,ωστε να ωρισθει η Δημοκρατια...
    Η να βαλουμε εναν.."υπολογιστη" απειρου χωρητικοτητος..Εφοδιασμενου με ολην την πειρα της Κυβερνητικης..Να κυβερνησει..[Ασιμωφ]...
    Η...
    Να πλακωσουν εξωγιηνοι Κυβερνητες..Κααι να μας εξαναγκασουν ολους σε διαρκη "ευδαιμονια"[Κλαρκ..Αλλα και η..Δευτερα Παρουσια]..Εεεεε..!!
    ΚΟΝΤΡΑ το Ξυρισα το αυγο...!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κοίταξε θεωρητικά, είτε μια μικρή ομάδα είτε ένα άτομο είτε το πλήθος είναι δυνατόν να κυβερνήσουν δίκαια.
      Το αριθμητικό κριτήριο είναι απλώς ποσοτικό.
      Το κούρεμα τ' αυγού όμως είναι.. ποιοτικό!
      Δηλαδή, δεν ε΄χει σημασία το πόσοι ασκούν την εξουσία, όσο το ποιοι και με ποιους σκοπούς.
      Στην πράξη, βέβαια, έχει αποδειχθεί ότι είτε ένας (δικτατορίες) είτε λίγοι (ολιγαρχίες) είτε πολλοί (οχλοκρατίες) αποσκοπούν στο ίδιον όφελος και άρα όχι στο δίκαιο.

      Άρα δεν έχει νόημα να ψάχνουμε στην πράξη το "δίκαιο" πολίτευμα,αφού αυτό πρακτικά δεν μπορεί να υπάρξει, αλλά το "πιο δίκαιο" σε σχέση με τα υπόλοιπα.
      Και, εφόσον αταξικότητα δεν μπορεί να υπάρξει ποτέ στην πράξη, τότε όπως λέει κι ο Αριστοτέλης και μάλλον συμφωνώ κι εγώ μαζί του, για να είναι η δημοκρατία το καλύτερο πολίτευμα, πρέπει κυρίαρχη πολιτικά τάξη να είναι η μεσαία, διότι δεν είναι ούτε αχόρταγη και δεσποτική όπως οι ολιγάρχες ούτε αμόρφωτη και ιδιοτελής όπως η κατώτερη. Τότε μόνο μπορεί -υπό προϋποθέσεις βέβαια- να υπάρξει δημοκρατία με εύρυθμη λειτουργία για το σύνολο των πολιτών.
      Κι αυτό όχι για πάντα, διότι όπως είπες, η εξουσία από μόνη της διαφθείρει και επομένως μετά από κάποια χρόνια "σαπίζει" το οποιοδήποτε καθεστώς, περνά κάποια χρόνια κρίσης, ώσπου να αλλάξουν οι γενιές και να αναδομηθεί εξαρχής.

      Αν δεν ισχύει ούτε αυτό... τότε φοβάμαι πως θα καταλήξουμε στη λύση του κομπιούτερ του Ασίμωφ ή στους... εξωγήινους!
      Και εδώ που τα λέμε, μπορεί όλος ο κόσμος να ξαφνιαστεί, αλλά εμείς θα έχουμε εμπειρία από κυβερνήσεις εξωγήινων...

      Το αυγό... με την ψιλή!

      Διαγραφή
    2. ΧΑΧΑΧΑΧΑΧΑ...!!..Εμπειρια απο κυβερνησεις εξωγιηνων...!!..Αυτο τα λεει ολα...!!

      Διαγραφή
  6. Μήπως πρέπει να θυμηθούμε ότι στην Αθηναϊκή δημοκρατία δεν υπήρχαν κόμματα ;
    Μήπως τα κόμματα δημιουργήθηκαν για να ελέγχουν τον όχλο (λαό);
    Υπάρχει περίπτωση να έχουμε δημοκρατία όταν μας κυβερνάνε π.χ 300 άτομα ;
    πως λέγεται το πολίτευμα που κυβερνούνε
    λίγοι;
    Μπορούμε να έχουμε άμεση δημοκρατία ; Εγώ πιστεύω πως ναι .Με την τεχνολογία που υπάρχει σήμερα είναι εφικτό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Για να είαμστε ακριβείς υπήρχαν κόμματα κανονικότατα και στην αρχαία Αθήνα. καθαρός δικομματισμός.
      Το δημοκρατικό κόμμα (το προοδευτικό, με σημερινούς όρους) και το ολιγαρχικό (το συντηρητικό).
      Και παρότι υπήρχε δικαίωμα σε όλους να μιλήσουν στην Εκκλησία του Δήμου, ουσιαστικά αυτό το απολάμβαναν οι πολιτικοί ηγέτες των δύο κομμάτων.
      Οι πολίτες, πάλι, συνήθως ψήφιζαν με κομματικά κριτήρια/Γι'αυτό και τις περισσότερες φορές περνούσαν οι προτάσεις των δημοκρατικών που ήταν κατά κανόνα πλειοψηφία.
      Ιδίως δε την περίοδο του χρυσού αιώνα του Περικλή, σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, στην Αθήνα υπήρχε τύποις δημοκρατία ουσιαστικά όμως "ενός ανδρός αρχή", καθώς η ρποσωπικότητα του Περικλή επισκίαζε τα πάντα και ουσιαστικά ό,τι κι αν πρότεινε αυτός, με την επίδραση που ασκούσε τη δημοκρατική πλειοψηφία, περνούσε πάντα.

      Με λίγα λόγια, ακόμη και με άμεση δημοκρατία, αναπόφευκτη είναι η λειτουργία συσπειρώσεων που ουσιαστικά θα πρόκειται για κόμματα.
      Και πάντοτε τα πράγματα θα οδηγούνται στον διπολισμό.

      Ακόμη κι αν δοθεί η δυνατότητα συχνών δημοψηφισμάτων, και πάλι τα κριτήρια ψήφου θα είναι κατά κανόνα κομματικά.
      και βέβαια, αυτό δεν είναι και απόλυτα κακό, αλλά λέμε τώρα...

      Διαγραφή
    2. Α και να προσθέσω ότι η Αθήνα ήταν η πόλη των δημαγωγών. Δηλαδή των πολιτικών απατεώνων που παρέσερναν το λαό σε ανόητες και καταστροφικές αποφάσεις.

      όπως έλεγε και ο Αριστοτέλης, η Αθήνα ήταν η "παγκάλη πόλις", δηλαδή αυτή που συγκέντρωνε όλες τις αρετές, αλλά είχε ταυτόχρονα και τις μεγαλύτερες αρρώστιες: τους δημαγωγούς και τους επαγγελματίες συκοφάντες.

      Δεν υπάρχει, λοιπόν, τέλειο πολίτευμα, στην πράξη.
      Η δημοκρατία φαίνεται, όμως, να αποδίδει συνήθως καλύτερα από τα υπόλοιπα.
      Ουδέν κακόν αμιγές καλού και το αντίστροφο, με λίγα λόγια...

      Διαγραφή
  7. Πολιτικά κόμματα και "think tanks" στην Αρχαία Αθήνα
    109







    HUFFPOST
    Υπήρχαν στην Αθήνα των κλασικών χρόνων ομάδες ψηφοφόρων που ακολουθούσαν πιστά έναν ή περισσότερους πολιτικούς αρχηγούς; Με άλλα λόγια, είχε η αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία κόμματα; Επηρεασμένοι τόσο από τη ρωμαϊκή αρχαιότητα όσο και από την πολιτική πραγματικότητα των ημερών τους, οι ιστορικοί του 19ου αλλά και του μεγαλύτερου μέρους του 20ού αιώνα υπέθεταν πως το πολιτικό σύστημα στην αρχαία Αθήνα ήταν οργανωμένο με τρόπο παρόμοιο με το σημερινό. Παρά το ενδιαφέρον που παρουσιάζει, το θέμα δεν αποτέλεσε αντικείμενο εξειδικευμένης μελέτης παρά μόνον πρόσφατα, στο πλαίσιο του ευρύτερου διαλόγου για τη δημοκρατία.
    Ας θυμηθούμε τα βασικά. Η αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία ήταν άμεση, όχι αντιπροσωπευτική όπως οι σύγχρονές μας. Κάθε πολίτης είχε τη δυνατότητα να εισηγηθεί στο Δήμο πολιτικές προτάσεις, αλλά και να ψηφίσει υπέρ ή κατά των προτάσεων που συζητούνταν. Στην πράξη ήταν λίγοι εκείνοι που ασκούσαν το δικαίωμα της δημόσιας παρέμβασης στην Εκκλησία του Δήμου, ωστόσο όλοι ψήφιζαν -και οι αποφάσεις λαμβάνονταν με την πλειοψηφία των παρισταμένων. Κάθε πολίτης διαμόρφωνε τη γνώμη του είτε με βάση τα συμφέροντά του, είτε παρακολουθώντας τις αντιπαραθέσεις των ρητόρων στην Εκκλησία.
    Εύλογα υποθέτει κανείς πως οι πολιτικοί της εποχής έκαναν τις απαραίτητες «ζυμώσεις» και προετοίμαζαν το έδαφος για να μπορέσουν οι προτάσεις τους να αποκτήσουν την απαραίτητη στήριξη. Όμως τα δεδομένα που έχουμε στη διάθεσή μας δεν παραπέμπουν με ασφάλεια σε ομαδικές προτάσεις ή, έστω, σε προτάσεις που εκπροσωπούσαν ρητά συγκεκριμένες ομάδες. Η απουσία οργανωμένης ομαδικής υποστήριξης ενός πολιτικού και κοινωνικού ζητήματος είναι μια βασική διαφορά ανάμεσα στην πολιτική οργάνωση της αρχαίας δημοκρατίας και στη σημερινή. Στην αρχαία Αθήνα, αυτού του είδους η ομαδικότητα λείπει από τις πολιτικές παρεμβάσεις σε καιρό ειρήνης, ενώ είναι γνωστή από τις προσπάθειες ανατροπής της δημοκρατίας το 411 π.Χ. και το 404 π.Χ.
    Ο λαός δεν ψήφιζε ακολουθώντας άκριτα μια πολιτική «γραμμή». Και η σχέση του πολιτικού με το κοινό δεν εξαρτιόταν από ένα συγκεκριμένο «μπλοκ» υποστηρικτών, αλλά έπρεπε να κερδηθεί κάθε φορά εξ αρχής.
    Με βάση τα σημερινά δεδομένα, η ύπαρξη κομμάτων στην αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία προϋποθέτει:
    - την ύπαρξη διακριτών ανταγωνιστικών πολιτικών ομάδων, κάθε μία από τις οποίες είχε συγκεκριμένους αρχηγούς και αρκετούς ακολούθους

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. - κάποια σταθερότητα αυτών των ομάδων σε βάθος χρόνου ως προς τα «πιστεύω» τους
    - αφοσίωση των υποστηρικτών στους ηγέτες τους
    - ανταγωνισμό ανάμεσα στις πολιτικές ομάδες, προκειμένου να καταφέρουν να επιβάλλουν την άποψή τους.
    Αν αυτά είναι τα κριτήρια που στοιχειοθετούν την ύπαρξη κομμάτων, θα συμφωνήσουμε πως στην αρχαία Αθήνα δεν υπήρχαν κόμματα σαν τα σημερινά. Στις μέρες μας, θα μπορούσαμε να ορίσουμε το κόμμα ως μια ομάδα πολιτών με διακριτό τίτλο η οποία συμμετέχει σε εκλογές και, μέσω των εκλογών, επιδιώκει να προωθήσει τα στελέχη της σε δημόσια αξιώματα. Η εξάρτηση των σύγχρονων κομμάτων από τις εκλογές και η σύνδεσή τους με την αντιπροσωπευτική δημοκρατία φανερώνουν με τον πιο απλό τρόπο πως το γνώριμο σε εμάς πολιτικό μοντέλο δεν είχε θέση στην αρχαία Αθήνα, όπου δεν υπήρχαν καν εκλογές όπως τις ξέρουμε. Σήμερα οι αποφάσεις λαμβάνονται από πολιτικούς που ανήκουν σε κόμματα και εκλέγονται για να εκπροσωπήσουν μια μερίδα του εκλογικού σώματος, ενώ στην αρχαία Αθήνα οι αποφάσεις λαμβάνονταν απευθείας από τον λαό.

    Αυτές οι διαφορές δεν σημαίνουν πως στην αρχαία Αθήνα δεν υπήρχε απολύτως καμία πολιτική οργάνωση. Υπήρχαν μικρές πολιτικές ομάδες που συνδέονταν με πολιτικούς αρχηγούς και έπαιρναν το όνομά τους, όπως για παράδειγμα «οι αμφί τον Πείσανδρον» ή «οι περί τον Επικράτη και Κέφαλον». Πιθανώς αυτές οι ομάδες λειτουργούσαν σαν τα σημερινά πολιτικά "think tanks", ήταν δηλαδή αφιερωμένες στην παραγωγή και ανταλλαγή πολιτικών απόψεων, αλλά όχι δομημένα κόμματα. Δίπλα τους υπήρχαν μεγαλύτερες ομάδες Αθηναίων ψηφοφόρων που ακολουθούσαν τακτικά συγκεκριμένους πολιτικούς ηγέτες. Ο Πλούταρχος αναφέρει πώς ο Θουκυδίδης του Μελησία, πολιτικός αντίπαλος του Περικλή, εντόπισε στην Εκκλησία του Δήμου τους αριστοκρατικούς που ήταν διασκορπισμένοι μέσα στο πλήθος και προσπάθησε να ενώσει τις δυνάμεις τους, ώστε να αποκτήσουν μεγαλύτερη ισχύ και να κλίνει η ζυγαριά των αποφάσεων με το μέρος τους (Περικλής, 11.2). Ο ίδιος περιγράφει αλλού πώς οι κύκλοι του Νικία και του Αλκιβιάδη συναντήθηκαν μυστικά, πήραν κοινές αποφάσεις και ένωσαν τις δυνάμεις τους για να επιτύχουν τον οστρακισμό του Υπέρβολου (Πλούταρχος, Βίος Νικίου, 11.5).
    Αυτές οι αναφορές σε οργανωμένες ομάδες που μοιάζουν με κόμματα αποτελούν μαρτυρίες που καταγράφηκαν περίπου πέντε αιώνες μετά τα γεγονότα που περιγράφουν. Μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει μια ως τώρα αναξιοποίητη μαρτυρία του Δημοσθένη, προερχόμενη από λόγους που εκφώνησε στην Εκκλησία του Δήμου στα μέσα του 4ου αι. π.Χ.
    Ο Δημοσθένης ασκεί κριτική στους συμπολίτες του για την πολιτική συμπεριφορά τους και λέει, μεταξύ άλλων: «... τρωγόμαστε μεταξύ μας και διχογνωμούμε, γιατί οι μεν πιστεύουν αυτά, οι δε τα άλλα, κι έτσι οι κοινές υποθέσεις οδηγούνται σε αδιέξοδο». Και συνεχίζει: «Γιατί στο παρελθόν, Αθηναίοι, εισφέρατε φόρους κατά ομάδες, ενώ τώρα πολιτεύεστε σε ομάδες. Σε κάθε ομάδα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. αρχηγός είναι ένας ρήτορας που έχει υπό τις διαταγές του έναν στρατηγό και τριακόσιους κράχτες. Οι υπόλοιποι είστε μοιρασμένοι, άλλοι με τούτους άλλοι με εκείνους». (Δημ. 13.20 και 2.29).
    Οι πολιτικές ομάδες στις οποίες αναφέρεται ο Δημοσθένης προσεγγίζουν περισσότερο τη σύγχρονή μας ιδέα για τα κόμματα: λίγοι αρχηγοί και πολλοί υποστηρικτές, από τους οποίους κάποιοι παρίστανται στην Εκκλησία, όπου εκφράζεται ο ανταγωνισμός μεταξύ των πολιτικών αντιπάλων.
    Φαίνεται λοιπόν πως στην αθηναϊκή δημοκρατία υπήρχαν ορισμένες ομαδοποιήσεις των πολιτών, αλλά έλειπαν η οργάνωση και η πειθαρχία που χαρακτηρίζουν τα σημερινά κόμματα. Οι μόνες σαφείς κοινωνικοπολιτικές διαφοροποιήσεις αφορούσαν την τομή μεταξύ ολιγαρχικών και δημοκρατικώνκαι έβρισκαν την εκπροσώπησή τους είτε στη δημόσια αντιπαράθεση ενώπιον του λαού, είτε στις υπόγειες ομαδοποιήσεις - δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, το ότι αυτή η αντιπαράθεση κατέληξε στην κατάλυση της δημοκρατίας και την επαναφορά της.
    Ωστόσο, ο λαός δεν ψήφιζε ακολουθώντας άκριτα μια πολιτική «γραμμή». Και η σχέση του πολιτικού με το κοινό δεν εξαρτιόταν από ένα συγκεκριμένο «μπλοκ» υποστηρικτών, αλλά έπρεπε να κερδηθεί κάθε φορά εξ αρχής, με βασικά όπλα το πολιτικό αισθητήριο, τη ρητορική δεινότητα, αλλά και τη φήμη που είχε ως γνήσιος υπερασπιστής των συμφερόντων του λαού. Το ίδιο το σύστημα φρόντιζε με ένα σωρό τρόπους να αποκλείσει τις δυνατότητες ομαδοποίησης.
    Η λειτουργία της Εκκλησίας, η επιλογή αξιωματούχων με κλήρο, τα λαϊκά δικαστήρια και η εναλλαγή των μελών στη Βουλή περιόριζαν σημαντικά τις όποιες δυνατότητες. Ναι, υπήρχαν πολιτικές ομάδες, μεγαλύτερες ή μικρότερες, συνεκτικές ή χαλαρότερες στη δομή τους. Αλλά το ίδιο το πολιτικό σύστημα τις αποδυνάμωνε αισθητά, ενισχύοντας την ατομική δυνατότητα και ισχύ.

    Επίσης ο καθηγητής Βασίλης Κάλφας του πανεπιστήμιου Θες/κης ανέφερε σε ένα από τα μαθήματα του στο https://mathesis.cup.gr/courses/course-v1:Philosophy ότι δεν υπήρχαν κόμματα στην αρχαία Αθήνα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κατ' αρχάς να ζητήσω συγνώμη για την καθυστέρηση στην απάντηση.

      Στο θέμα μας τώρα.
      Δεν αντιλέγω ότι δεν είναι ακριβώς ίδια η λειτουργία των κομμάτων σήμερα και στην αρχαία Αθήνα.
      Δε θα μπορούσε άλλωστε να ισχύει κάτι τέτοιο, δεδομένης της τεράστιας απόστασης των 25 αιώνων που μας χωρίζουν.
      Εδώ δεν έχουν σχέση με σήμερα τα κόμματα του 19ου αιώνα (προ τρικουπικής περιόδου). Πόσο μάλλον προ... Χριστού!

      Όμως, οι καθηγητές αυτοί που λένε "δεν υπήρχαν κόμματα" στην αρχαία Αθήνα ουσιαστικά λένε ότι δεν υπήρχε η λέξη "κόμμα".
      Στο Θουκυδίδη όμως και στα "Ελληνικά" του Ξενοφώντα, που αποτελούν τις κύριες πηγές γνώσης μας για τα τεκταινόμενα στην αρχαία Ελλάδα, οι συνεχείς αναφορές στο "δήμο" και στους "ολίγους" και στην ανατιπαράθεση μεταξύ τους φανερώνει το αντίθετο απ' αυτό που ισχυρίζονται οι προαναφερθέντες καθηγητές.
      Εδώ να κάνυομε την απαραίτητη διευκρίνιση ότι "Δήμος" δε σήμαινε μόνο "λαός".
      άλλοτε χρησιμοποιούνταν με αυτή τη χρήση η λέξη και άλλοτε (πολύ συχνά) με την έννοια "δημοκρατική παράταξη" σε εντιδιαστολή με τους "ολίγους" που ήταν η ολιγαρχική παράταξη.

      (αν και τα τεκμήρια περί αυτού είναι χιλιάδες, έτσι για το καλό να αναφέρω ως παράδειγμα τη μάχη "δήμου" και "ολίγων στο ΘΟΥΚ 3.72.2–3.74.3 ή την αναφορά του Θουκυδίδη στον Πειθία που "προΐστατο του δήμου"- δηλαδή ήταν αρχηγός της δημοκρατικής παράταξης στην Κέρκυρα.)

      Θέλω να πω ότι δεν υπήρχαν οι επίσημες κομματικές δομές, όπως τις έχουμε σήμερα, επειδή ήταν αμεσοδημοκρατικό το σύστημα και επομένως δεν προέκυπτε τέτοια ανάγκη.
      Κατ' ουσίαν, όμως, οι δύο παρατάξεις λειτουργούσαν πολιτικά με τον ίδιο τρόπο που λειτουργεί και ο σημερινός δικομματισμός.

      Το ότι ψήφιζαν οι πολίτες άμεσα τους νόμους και όχι δι' αντιπροσώπων, δε σημαίνει κατ' αρχάς ότι δεν ψήφιζαν άκριτα- πολλές φορές παρασύρονταν άλλωστε από το θυμικό, την οικογενειακή παράδοση, τη δημαγωγική ρητορεία κλπ.
      Ούτε βέβαια κι όταν ακόμη ψήφιζαν ενάντια στην -με σημερινούς όρους- παραταξιακή γραμμή έκαναν κάτι πολύ διαφορετικό από αυτό που κάνουμε κι εμείς σήμερα.
      γιατί κι εμείς, παρότι υπάρχουν παγιωμένες σχέσεις με τα κόμματα, πολλές φορές για χ,ψ λόγους επιλέγουμε να ψηφίσουμε κάτι άλλο από το "παραταξιακώς ορθόδοξο".
      Γι' αυτό άλλωστε έχουμε εναλλαγές κυβερνήσεων, όπως και αναδιάταξη πολιτικού σκηνικού ανά 40 περίπου χρόνια (από εποχή Τρικούπη - Δηλιγιάννη σε εποχή Βενιζέλου-Κωνσταντίνου κι από κει σε εποχή -γέρων- Καραμανλή-Παπανδρέου και στη συνέχεια Πασοκ-ΝΔ και σήμερα Σύριζα-ΝΔ.
      Αυτό δείχνει ότι κι ο σημερινός κόσμος δεν ακολουθεί πάντοτε την παραταξιακή γραμμή.
      Έτσι και στα αρχαία χρόνια, οι περισσότεροι πολίτες ήταν συνδεδεμένοι με το ένα ή το άλλο "κόμμα" και κατά κανόνα ψήφιζαν αναλογα με αυτό που εισηγείτο ο ρήτορας της δικής τους παράταξης (εξ ου και συνήθως "περνούσε" των δημοκρατικών που ήταν ισχυρότερη παράταξη), αλλά μερικές φορές επικρατούσαν οι απόψεις των ολιγαρχικών όταν οι επαμφοτερίζοντες (με σημερινούς όρους ο "μεσαίος χώρος") έκριναν καλύτερη τη δική τους πρόταση.
      (βλ. εκκλησία του Δήμου για τη συμφωνία ειρήνης με τη Σπάρτη, όπου η ολιγαρχική παράταξη ψηφίζει ναι, η δημοκρατική ψηφίζει όχι και οι μετριοπαθείς επιλέγουν να στηρίξουν την πρόταση των ολιγαρχικών, επιτυγχάνοντας την πλειοψηφία.)

      Δηλαδή, δεν έχει σημασία να βρούμε αν στην αρχαία Αθήνα υπήρχαν παρατάξεις που στους τύπους έμοιαζαν με τις σημερινές.
      Αλλά στην ουσία τους έμοιαζαν.
      Αυτό τουλάχιστον συμπεραίνω μετά από τόσα κείμενα που χω διαβάσει από Θουκυδίδη και Ξενοφώντα, αλλά και από αναφορές του Πλάτωνα.

      ΥΓ.: Δε χρειάζεται να ζητάς συγνώμη για την παράθεση των απόψεών σου.
      Τουναντίον, χαρά μου είναι να συζητάμε.
      Γι' αυτό υπάρχει το μπλογκ.

      Διαγραφή
  10. Τώρα άν όλα αυτά είναι λάθος συγνώμη για την ταλαιπωρία που σας έβαλα διαβάζοντάς τα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή