Κυριακή, 26 Ιανουαρίου 2014

Να το δεις, είναι αληθινή ιστορία!

 

Σε όλους, εικάζω, έχει συμβεί κάποιος φίλος (ή κάποια φίλη, συνηθέστερα) να τους παροτρύνει να πάνε να δουν ένα έργο στον κινηματογράφο με τη φράση "Να πας να το δεις! Είναι αληθινή ιστορία!"
Πάντοτε μένω με την απορία (και συνήθως την εκφράζω κιόλας) γιατί είναι θετικό στοιχείο για μια ταινία να αναφέρεται σε μια πραγματική ιστορία.
Μου λεν οι σινεμαδόπληκτες φίλες μου πως "με συγκινεί πιο πολύ μια αληθινή ιστορία".
Εμένα αυτό πάντα μου κακοφαίνεται.
Αντιπροτείνω συνήθως "αν θες να δεις μια πραγματική ιστορία για να συγκινηθείς, πήγαινε στα συσσίτια των αστέγων. Εκεί να δεις το δάκρυ κορόμηλο! Αν, όμως, θες να δεις καλή ταινία, εμπιστεύσου καλύτερα τη μυθοπλασία".

Αλλά δεν μπορώ να κατηγορήσω για κάτι τους ανθρώπους που έχουν αυτήν την προτίμηση.
Διότι, προφανώς, για να είναι τόσο πολλοί αυτοί, σίγουρα θα 'χουν κι αυτοί τα δίκια τους.
Προσπαθώ όμως να κατανοήσω αυτήν την τάση.

Θα μπορούσαμε να σημειώσουμε εδώ ότι λόγω δημιουργικής.. ανομβρίας, έχει εν μέρει επιβληθεί από την κινηματογραφική βιομηχανία η στροφή στη λογική της αληθινής ιστορίας, καθώς αυτή δε χρειάζεται τόσο ταλέντο, όσο η εξ αρχής επινόηση ενός πρωτότυπου σεναρίου.
Αλλά αυτό δε σημαίνει βέβαια πως εξηγεί τα πάντα.
Διότι πράγματι κάτι ωθεί τους ανθρώπους στην επιλογή της αληθινής ιστορίας εις βάρος της μυθοπλασίας.



Τι ωθεί τους ανθρώπους λοιπόν να βλέπουν στο σινεμά αληθινές ιστορίες;
Με δεδομένο ότι στόχος είναι να συγκινηθούν, τότε μάλλον για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα, πρέπει να κάνουμε το εξής επιπλέον ερώτημα:
γιατί οι άνθρωποι συγκινούνται περισσότερο με αληθινές ιστορίες;

Κατ' αρχάς θα πρέπει να δούμε πώς επιτυγχάνεται ευκολότερα η συγκίνηση.
Θα έλεγα ότι επιτυγχάνεται με την ταύτιση.
Ο θεατής ταυτίζεται με κάποιον/ους απ' τους ήρωες ή ταυτίζει τη δική του ιστορία με την ιστορία της ταινίας κι έτσι το εξωτερικό κινηματογραφικό ερέθισμα καθίσταται εκσκαφέας βιωμάτων.

Και θα ρωτούσε κάποιος; "αφού αυτό μπορεί να το επιτύχει και η μυθοπλασία, γιατί επιλέγεται η αληθινή ιστορία;"
Θα απαντούσα πως επιλέγεται η αληθινή ιστορία για σιγουριά!
Δηλαδή, γι' αυτό το "ευκολότερα" που λέω και παραπάνω.

Διότι, σου λέει, αν μια πραγματική ιστορία συγκίνησε κάποιον, τόσο ώστε την κάνει ταινία, άρα θα είναι σίγουρα αρκετά συγκινητική και για μένα!
Γιατί να το ρισκάρω λοιπόν με αμφιβόλου... συγκινητικής αξίας ταινίες;



Εδώ όμως υπεισέρχεται το άλλο πρόβλημα: μήπως, με αυτό το σκεπτικό, η συγκίνηση καθίσταται αυτοσκοπός;
Ξέρετε, ο Αριστοτέλης στον ορισμό της τραγωδίας (ο οποίος θεωρείται ακόμη και σήμερα ο ιδανικότερος ορισμός του δράματος παγκοσμίως σε θέατρο και κινηματογράφο) έλεγε πως η τραγωδία είναι μίμηση πράξεως που στοχεύει στην "δι' ελέου και φόβου κάθαρσιν"
Δηλαδή η κάθαρση είναι ο σκοπός, ενώ ο έλεος (σ.σ. λύπηση του πρωταγωνιστή) και ο φόβος (σ.σ. η συναισθηματική ταύτιση θεατή-ήρωα) αποτελούν τα μέσα για να φτάσει ο θεατής στο σκοπό της κάθαρσης.

Εξάλλου, όπως λέει και ο Τέλης (ο Αριστοτέλης, ντε!), η τραγωδία είναι μίμησις πράξεως. Όχι η ίδια η πράξη. Δηλαδή με τη μυθοπλασία ο δημιουργός μιμείται πράξεις σπουδαίες και τέλειες. Δεν αναπαριστά απλώς μια ήδη συντελεσμένη πράξη.

Τελοσπάντων, η διαφωνία μου με τους εραστές των αληθινών ιστοριών κυρίως έγκειται στη σύγχυση σκοπού και μέσου.
Διότι, συμπεραίνω, πως μάλλον αυτοί επιλέγουν τις αληθινές ιστορίες, επειδή δεν επιθυμούν να μπουν στην επίπονη διαδικασία της κάθαρσης και προτιμούν την εύκολη λύση της εύκολης συγκίνησης, παραμένοντας ένα βήμα πίσω από τη γραμμή του τερματισμού.



Η μυθοπλασία, αντιθέτως, προσφέρεται περισσότερο για επεξεργασία της πλοκής από πλευράς δημιουργού και είναι ικανότερη (όταν είναι καλοφτιαγμένη) να επιτύχει τον σκοπό του δράματος: την κάθαρση.
Έτσι κι αλλιώς, και απ' την άλλη πλευρά να το δει κανείς δηλαδή, η αναπαράσταση της πραγματικότητας δεν είναι πραγματικότητα, αλλά ψευδαίσθηση.
Επομένως γιατί να επιλέγουμε την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας από τη θεατρική/κινηματογραφική σύμβαση της υπέρβασης της πραγματικότητας;

Είναι ωραίο η τέχνη να αντιγράφει τη ζωή, αρκεί αυτή η αντιγραφή να είναι αντιγραφή χαρακτήρων, συμπεριφορών και συναισθημάτων, τα οποία επανεντάσσονται μέσα σ' ένα καινούριο μυθικό πλαίσιο. Όταν, όμως, αντιγράφονται και οι καταστάσεις, τότε υποβαθμίζεται ο ρόλος της τέχνης και αναδεικνύεται ο ρόλος του... ρεπορτάζ!
Αυτό δε σημαίνει βέβαια πως δεν υπάρχουν κινηματογραφημένες αληθινές ιστορίες που καταφέρνουν κι αυτές να υπηρετήσουν τους ανώτατους σκοπούς της τέχνης, αλλά εδώ μιλάμε για τα κίνητρα των εραστών των αληθινών ιστοριών και όχι για τις ικανότητες των δημιουργών τους.

Επομένως, την επόμενη φορά που θα σας πει εκείνη η σινεμαδοχτυπημένη φίλη σας "να το δεις- είναι αληθινή ιστορία!" το καλύτερο που 'χετε να κάνετε είναι να της πείτε "Ταινία θέλω να δω! Αν θέλω να συγκινηθώ με κάποια αληθινή ιστορία, πάω μια βόλτα στην πόλη και θα βρω χιλιάδες αληθινές ιστορίες άξιες συγκίνησης και θα γλιτώσω και τα 7 ευρώ"...

14 σχόλια:

  1. Καλημερα! Δεν ξερω αν θα σου λυσω την απορια γιατι δεν ειμαι σινεφιλ, πιστευω ομως οτι η ζωη γραφει τα πιο απιστευτα σεναρια και κανενα μυαλο δεν μπορει να την ξεπερασει. Εγω οταν βλεπω μια ταινια βασισμενη σε αληθινα γεγονοτα, περαν της συγκινησης, σε αντιθεση με αυτο που λες, βιωνω την καθαρση πιο εντονα. Γιατι ειναι αλλιως να λες "σιγα, αυτα δε γινονται, ταινια ειναι!" κι αλλιως να λες "οπα, αυτο εχει συμβει!" και να ψαχνεις αλλες παραμετρους, οπως βαθυτερα αιτια, κινητρα, τροπους να ειχε αποφευχθει το κακο, να εισχωρεις στην ανρωπινη ψυχολογια, να ψαχνεις μεσα σου, να θυμωνεις, να χαιρεσαι κλπ.
    Ωστοσο, ολα ειναι θεμα δημιουργιας. Πχ το Πρασινο Μιλι, που δεν ειναι βασισμενο σε αληθινα γεγονοτα ειναι για μενα το ιδιο δυνατο οπως η Λιστα του Σιντλερ που ειναι αληθινη ιστορια! Ειναι ακομα πιο δυνατο και απο καποιες αληθινες ιστοριες, γιατι ειναι τοσο αριστοτεχνικα δοσμενο!
    Καλη εβδομαδα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είναι κι αυτή μια οπτική, αναμφίβολα..
      Απ' τη μια η αληθινή ιστορία, απ' την άλλη η επινόηση.
      Αν, όμως, η αληθινή ιστορία θεωρηθεί ως μέρος της Ιστορίας και η επινοημένη θεωρηθεί μέρος της ποίησης, τότε μπορεί να μας δώσει την απάντηση και πάλι ο Αριστοτέλης, με τον οποίο συμφωνώ τελικά σε πολλά.
      Έλεγε λοιπόν ο σ'χωρεμένος πως η ποίηση είναι σημαντικότερη από την ιστορία, διότι η πρώτη αφορά τα "καθ'ὃλου" ενώ η δεύτερη τα "καθ'ἓκαστον".
      Δηλαδή, η πλοκή είναι επινοημένη με τέτοιο τρόπο ώστε να μην αφορά τα πρόσωπα τα οποία τη βιώνουν, αλλά τον κάθε άνθρωπο.
      Ενώ η ιστορία, όντας η "πλοκή" ενός υπαρκτού ανθρώπου αφορά κυρίως τον ίδιον.
      Εκεί, λοιπόν, εντοπίζω τη διαφορά στην αξιολόγηση επινοημένων ιστοριών έναντι των αληθινών.
      Βέβαια, οπτικές είναι αυτές και απόλυτες αλήθειες δεν υπάρχουν.

      Διαγραφή
  2. Νομίζω ότι δεν είναι τόσο για να συγκινηθούμε αλλά όταν βλέπεις κάτι στην οθόνη πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού σου έχεις ένα "πφ, αυτά δε γίνονται παρά μόνο στις ταινίες". Έτσι όταν κάτι σου λένε ότι είναι πραγματική ιστορία το παρακολουθείς με άλλο ενδιαφέρον γιατί "να αυτό γίνεται". Μπορεί να μη συγκινηθείς απαραιτήτως μπορεί απλά να πάρεις ελπίδα από μια πραγματική ιστορία.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Η ελπίδα να φανταστώ ότι αφορά τις ταινίες από αληθινές ιστορίες με καλό τέλος.
      Πάντως συνήθως οι αληθινές ιστορίες είναι ιδιαιτέρως δραματικές, έχουν κακό τέλος και δεν αφήνουν και μεγάλα περιθώρια ελπίδας...
      Και στην καθημερινότητά μου (στην οποία ενίοτε συμβαίνουν τραγελαφικές καταστάσεις) έχω πολλές φορές πει "Αυτά γίνονται μόνο στις ταινίες!" - πότε κωμωδίες, πότε δράματα και πότε... καουμπόκια!
      Επομένως ισχύει αι αυτό που λες αλλά και το αντίστροφο!

      Διαγραφή
  3. "συμπεραίνω, πως μάλλον αυτοί επιλέγουν τις αληθινές ιστορίες, επειδή δεν επιθυμούν να μπουν στην επίπονη διαδικασία της κάθαρσης και προτιμούν την εύκολη λύση της εύκολης συγκίνησης, παραμένοντας ένα βήμα πίσω από τη γραμμή του τερματισμού"

    Μόνο αυτά τα λόγια σου θέλω να σχολιάσω...
    Πόσο δίκιο έχεις! Πόσες και πόσες φόρες διαφώνησα με φίλους και συγγενείς για τον λόγο αυτό!
    Τα τελευταία 2 χρόνια άρχισα να ακούω ένα είδος μουσικής, την progressive, αν το ξέρεις, το οποίο μετρά επίσημα μόνο 20-25 χρόνια ζωής. Όπως είναι φυσικό, τώρα αρχίζει να βάζει τα όριά του (τα πολύ γενικά όριά του). Ο ορισμός που έχει δώσει ο Steven Wilson (ο μουσικός που θεμελίωσε(κατ'εμέ) και ανέπτυξε το είδος) είναι ο εξής: " η progressive μουσικοί αντιμετωπίζουν τη μουσικοί όχι μόνο ως μουσική αλλά και ως ταινία, παρέχοντας έτσι στον ακροατή περισσότερα από ένα συναισθήματα!"
    Δύσκολη μουσική, όχι μόνο στη σύνθεση, αλλά και στην ακρόαση! Περνάς, καθώς ακούς, από λύπη, θυμό, αδιαφορία, απαισιοδοξία κτλ σχεδόν όμως πάντα στο τέλος έρχεται η κάθαρση!!! Και μου έλεγαν πάντα : "πώς μπορείς και τα ακούς αυτά; η μουσική αυτή είναι αδιάφορη." Και τους ανταπαντούσα πάντοτε ότι η τέχνη δεν είναι μόνο για καλοπέραση, η τέχνη είναι ψυχανάλυση και ηθική και νοητική τελείωση! Και κανείς δεν καταλάβαινε, και κανείς δεν καταλαβαίνει!!
    Σου γράφω όλα αυτά γιατί θεωρώ πως θα με καταλάβεις.
    Κώστας

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είσαι απ' αυτούς που ακούνε μουσική και οι υπόλοιποι τους κοιτούν σαν... εξωγήινους;
      Σε καταλαβαίνω, μην αγχώνεσαι!
      Κι εγώ κατά καιρούς έχω αντιμετωπίσει την ίδια αντίδραση, ΄σε κάποιες περιπτώσεις και λόγω progressive.
      Και μιλώντας για progressive, εννοώ το progressive rock, από τους Floyd, τους Yes και τους Genesis ως τους Eloy και τους Porcupine Tree.
      Αυτό που είπε ο Wilson , χωρίς να το έχω ξαναδιαβάσει, είναι αυτό που έλεγα κι εγώ στους "επικριτές" μου.
      Έλεγα πάντα ότι σ' αυτή τη μουσική, κάθε κομμάτι είναι σαν ταινία, με αρχή, μέση και τέλος, με πλοκή, με συναισθηματικές διακυμάνσεις και βραχείες και μεγάλες και ιδίως η psychedelic εκδοχή της έχει συνήθως και το στοιχείο της κάθαρσης.
      Και πολλές φορές αυτά δε γίνονται μόνο εντός του κομματιού, αλλά και εντός του δίσκου, που συνήθως είναι concept album.
      Όπως περίπου και η κλασική μουσική.
      Με παρόμοιο τρόπο βλέπω και τις ταινίες.
      Σίγουρα καταλαβαινόμαστε.

      Διαγραφή
  4. Ταυτίζομαι με όσα λες και με εκφράζουν, καθώς ποτέ δεν αισθάνθηκα την ανάγκη να δω ταινία με βάση μια αληθινή ιστορία. Δε μου λέει τίποτα αυτό.
    Μάλιστα απαντώ σε φίλους πως αν θέλω να δω αληθινή ιστορία, βλέπω τη ζωή γύρω μου. Η οποία, πολλές φορές φυσικά, μπορεί να ξεπεράσει κατά πολύ τη σύλληψη ενός δημιουργού. Όλοι μπορεί να έχουμε μικρές ή μεγάλες αποδείξεις περί αυτού από την ίδια μας τη ζωή.
    Το θέμα είναι ότι μια ταινία θα πρέπει να μπορεί να σε ταξιδέψει συναισθηματικά αλλά και νοητικά. Όλο αυτό όμως μέσα από την ευρηματικότητα, τη φαντασία και την ικανότητα του δημιουργού να πλάθει ιστορίες με αριστοτεχνικό τρόπο, οι οποίες θα αγγίζουν πολλαπλά το θεατή. Αυτό είναι το στοίχημα!
    Σίγουρα είναι πολύ πιο εύκολο να αναπαραστήσει κάποιος την πραγματικότητα από το να εφεύρει μια δική του με στοιχεία και καταστάσεις της ζωής.
    Εκεί φαίνεται ξεκάθαρα το ταλέντο, αρκεί να γνωρίζει καλά τι θέλει να πει ο ποιητής!
    Το λέω αυτό, μια και έχουμε δει και εξωφρενικές μυθοπλασίες, οι οποίες είτε στοχεύουν στον εντυπωσιασμό και μόνο ή οι καλλιτέχνες είναι ολίγον ψυχικά διαταραγμένοι!
    Καλά, με τέτοιες διαταραχές κυκλοφορούν πολλοί εδώ έξω...
    Όσο για την κάθαρση, συμφωνώ πως θέλει περισσότερη προσπάθεια από το θεατή να διακρίνει στοιχεία με τα οποία ταυτίζεται ή του δείχνουν μια άλλη διαδρομή μέσα από κάτι που δεν του σερβίρεται έτοιμο προς βρώση!
    Αυτή είναι όμως η ομορφιά και ο στόχος της αληθινής τέχνης.
    Κάτι λίγα πρόσθεσα...
    Γλαύκη

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ξέρεις, λένε πως ο σκηνοθέτης είναι ο Θεός στο σύμπαν της ταινίας.
      Σε μια αληθινή ιστορία, όπου τα πάντα έχουν γίνει υπό τη σκέπη του... πραγματικού θεού, ο σκηνοθέτης απεμπολεί αυτόν του το ρόλο και επομένως αυτοϋπονομεύεται.
      Η επινόηση πλοκής καθιστά τον σκηνοθέτη "θεό", στα χέρια του οποίου παίρνουν ζωή χαρακτήρες, κοινωνίες, συμπεριφορές, συναισθήματα, καταστάσεις.
      Και επομένως, με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να επικοινωνήσει καλύτερα τις ιδέες, τις εικόνες και τα συναισθήματά του.

      Διαγραφή
    2. Ακριβώς αυτό εννοώ. Το διατύπωσες με τον καλύτερο τρόπο.
      Και μην ξεχνιόμαστε ... υπάρχουν παράλληλα σύμπαντα εκεί έξω που περιμένουν τον θεό τους!
      Γλαύκη

      Υ.Γ.
      Δια της επαναλήψεως όλο και κάτι θα γίνει. Αγάλι αγάλι γίνεται η αγουρίδα μέλι, όπως μας υπενθυμίζει και η λαϊκή σοφία.

      Διαγραφή
  5. Τι τα θες τι τα γυρεύεις, φίλε μου; Το Χόλιγουντ ούτως ή άλλως εκβιάζει το δάκρυ. "Αληθινή ιστορία", σου λέει, βάζει κανα χαριτωμένο παιδάκι, κανα γατο-σκυλάκι, κανα ψευτορομαντικό ειδύλλιο και νά το δάκρυ κορόμηλο.
    Άσε, δεν θα πάρω. Προτιμώ τις ταινίες που βασίζονται σε βιβλία.
    Καλή σου νύχτα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είναι κρίμα που το Χόλλυγουντ, ενώ έχει όλα τα μέσα στη διάθεσή του, αναλώνεται στη ρηχή επανάληψη συναισθηματικών κλισέ προς βραχεία κατανάλωση, ενώ θα μπορούσε κάλλιστα να στηρίζει και να προωθεί και μεγαλύτερης αξίας ταινίες.
      Απλώς είναι μικρόνοοι και της αρπαχτής οι ιθύνοντές του.
      Δε νομίζω, δηλαδή, να έχασαν τελικά από σπουδαίες ταινίες, όπως π.χ. το "Όσα παίρνει ο άνεμος". Με 4 εκ. δολάρια κόστος, έχουν βγάλει κέρδος κοντά 400 εκ. δολ. κι ακόμα συνεχίζει...

      Διαγραφή
    2. Και από το βιβλίο, όμως, αφαίρεσαν όλες τις περιγραφές του Εμφυλίου και της καταστροφής και επικεντρώθηκαν σε μια ρομαντική ιστορία.
      Το Χόλιγουντ κάνει συνήθως πλύση εγκεφάλου. Όπως, για παράδειγμα, ότι η γυναίκα πρέπει να τσιρίζει όταν ένας άντρας τη ζητήσει σε γάμο. Διότι αποκλειστικός σκοπός της ζωής της, ακόμα και τον 21ο αιώνα, είναι να παντρευτεί.
      Έπεισε τους άντρες ότι οι γυναίκες πρέπει να μοιάζουν σαν μαστοφόρες αγελάδες. Δεδομένου του νόμου της βαρύτητας, θησαυρίζουν έτσι και οι πλαστικοί χειρουργοί και οι κατασκευαστές σιλικόνης.
      Αυτά τα ολίγα, για την ώρα.

      Διαγραφή
    3. χαχαχαχα
      ωραίος!
      Δεν είναι τυχαίο που η προσθετική στήθους ξεκίνησε μετά την ανακάλυψη του νόμου της βαρύτητας!

      Διαγραφή
  6. Μπαίνω στο θέμα κατευθείαν : 1) Εμένα μου αρέσουν οι αληθινές ιστορίες στον κινηματογράφο και 2) μου αρέσουν επίσης οι αληθινές ιστορίες στα βιβλία καθώς και οι βιογραφίες!
    Για παράδειγμα στο Χάτσικο ακόμα συγκινούμαι γνωρίζοντας πως βασίστηκε σε αληθινή ιστορία αλλά και τη βιογραφία του τσάρου Νικολάου του β' όταν τη διαβάζω μπαίνω ακόμα πιο βαθιά και έπειτα ψάχνω στο διαδίκτυο για περισσότερες πληροφορίες .

    Νομίζω ότι στο συγκεκριμένο θέμα δεν υπάρχει λάθος ή σωστό. Υπάρχει η υποκειμενικότητα του καθενός και δεν θα πρέπει να κρίνεται! Ούτε μπορείς να βγάλεις συμπεράσματα για μένα επειδή μου αρέσουν οι αληθινές ιστορίες. Γιατί το ίδιο μαγεύομαι κι από το φανταστικό.
    Εδώ να πω ότι προτιμώ το βιβλίο από τον κινηματογράφο και σαφώς προτιμώ το θέατρο από τον κινηματογράφο και είναι κάτι που μου λείπει πραγματικά στον Πύργο όπου δεν έρχονται παραστάσεις και οι θεατρικές ερασιτεχνικές ομάδες που είχαμε περνούν κρίση κι αυτές!
    Αυτά τα λίγα από μένα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή