Τρίτη, 17 Σεπτεμβρίου 2013

Να 'χαμε, ποιον να 'χαμε...


Είναι φορές που αναρωτιόμαστε "τί θα γινόταν αν ο Χ δεν πέθαινε πρόωρα και ζούσε ακόμη;"
Το ερώτημα είναι μάλλον ρητορικό και δεν επιδέχεται απάντηση, αλλά ας κάνουμε μια εξαίρεση για κάποιον.
Σήμερα συμπληρώνονται 31 χρόνια από τη μέρα που άφησε τον κόσμο μας ο Μάνος Λοΐζος.
Ήταν μόλις 45 ετών.
Πόσο διαφορετικός θα 'ταν ο τόπος μας αν δεν μας άφηνε τόσο πρόωρα;
Μπορεί ολότελα διαφορετικός, μπορεί και καθόλου.
Γιατί, θα μου πεις, και τί άλλαξε που ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Χατζηδάκις, ο Διονύσης Σαββόπουλος, ο Γιάννης Μαρκόπουλος έζησαν άλλοι πολύ άλλοι λιγότερο και βίωσαν την συνεχή κατρακύλα μας;
Μπόρεσαν να σταθούν ως ανάχωμα στον διαρκή ξεπεσμό;
Όχι, δεν μπόρεσαν. Κάποιοι (π.χ. Χατζηδάκις) όρθωναν το πνευματικό τους ανάστημα και έδειχναν το δάσος που καίγεται, μα εμείς κοιτούσαμε το δέντρο της αυλής μας.
Άλλοι μπέρδεψαν την αγωνιστικότητα με τη γραφικότητα.
Και κάποιοι άλλοι εξ αυτών (π.χ. Σαββόπουλος) πέρασαν και στο άλλο στρατόπεδο.


Γιατί λοιπόν να μπορούσε η παρουσία του Λοΐζου να αλλάξει κάτι σ' αυτόν τον τόπο;
Έχει τη δύναμη η μουσική να αλλάξει τα πράγματα;
Μάλλον όχι.
Η μουσική δεν είναι πράξη, δεν είναι σκέψη. Είναι κινητοποίηση πράξης και σκέψης.
Μπορεί ένας Λοΐζος να μην μπορούσε να αλλάξει τα πράγματα, αλλά μπορούσε να αλλάξει τη μουσική.
Κι αν η μουσική δεν αλλάζει τα πράγματα, αλλάζει τουλάχιστον τις ψυχές μας.
Και οι ψυχές μας μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα.

Ο Λοΐζος πέθανε σε μια ιδιαίτερα δημιουργική φάση της ζωής του.
Το παράδοξο με αυτόν είναι πως στη δεκαπενταετή πορεία του στη μουσική δεν ξεκίνησε δυνατά με μεγάλα τραγούδια με μια διαρκή και ομαλή πτώση στη συνέχεια, όπως συμβαίνει με όλους σχεδόν τους δημιουργούς.
Το παράδοξο με αυτόν είναι πως συνεχώς ανέβαζε στροφές, πως όσο περνούσαν τα χρόνια, αντί να μειώνεται η μουσική του δραστηριότητα και να εξαντλείται η έμπνευσή του, τελικά κάθε δίσκος που έκανε ήταν καλύτερος απ' τον προηγούμενο!
Και μάλιστα συνεχώς ανανέωνε και εξέλισσε συνεχώς τη μουσική του!


Ρίχοντας μια ματιά στη δισκογραφία του, γίνεται εύκολα αντιληπτό πως η μουσική των πρώτων χρόνων του ελάχιστη σχέση έχει με τη μουσική των τελευταίων.
Εξελίχθηκε σε σημαντικό βαθμό.
Δηλαδή, βλέπουμε στους πρώτους δίσκους του της δεκαετίας του '60 τραγούδια όμορφα, απλά λαϊκά τραγούδια, "της ταβέρνας" που λέμε: Το παλιό ρολόι, Η δουλειά κάνει τους άντρες, Δελφίνι δελφινάκι, Ο κουταλιανός κλπ.
Ο επόμενος δίσκος καλύτερος με πολύ δυνατά τραγούδια όπως Ο Σεβάχ, Έχω ένα καφενέ, Τζαμάικα..
Πριν τον επόμενο κανονικό δίσκο του, γράφει για τη γνωστή ταινία το μνημειώδες ορχηστρικό Ζεϊμπέκικο της Ευδοκίας και το Δε θα ξαναγαπήσω στον Καζαντζίδη.
Ο επόμενος δίσκος ακόμη πιο δυνατός με Ήλιε μου σε παρακαλώ, Παποράκι, Ο Λιόντας κ.α.
Ο επόμενος δίσκος ακόμη πιο δυνατός και ίσως ο πιο επιτυχημένος δίσκος πολιτικού τραγουδιού με Το ακκορντεόν, τον Στρατιώτη, τον Τσε Γκεβάρα, τον Τρίτο Παγκόσμιο, το Δρόμο, το Μέρμηγκα..
Μετά πάλι πολύ δυνατός δίσκος με Καλημέρα ήλιε και Μια καλημέρα είναι αυτή.
Στη συνέχεια πάλι πρωτοτυπεί μουσικά και υφολογικά με τα Νέγρικα απ' όπου κι ο σπαρακτικός Γερο-νεγρο Τζιμ.
Γυρίζει πάλι στο λαϊκότροπο στυλ και ηχογραφεί δίσκο με τα κλασικά Αχ χελιδόνι μου, Πάγωσε η τσιμινιέρα κλπ.

Φτάνει στο αποκορύφωμα, πιστεύω, της καριέρας του με τα "Τραγούδια της Χαρούλας", λίγο πριν το τέλος της ζωής του. Όλα σε θυμίζουν, Ο φαντάρος, Τέλι τέλι, Τίποτα δεν πάει χαμένο, Κι εγώ σαν πόλη, Σε πέντε ώρες ξημερώνει Κυριακή, Γύφτισσα τον εβύζαξε κλπ.
Αλλά δε σταματάει εκεί και, αμέσως μετά την τεράστια επιτυχία του, αλλάζει και πάλι στυλ και ερωτοτροπεί με πιο ροκ ήχους! Κι αν είμαι ροκ, Κουτσή κιθάρα, Σε ψάχνω, Η μέρα εκείνη δε θ' αργήσει, Σ' ακολουθώ...

Και κάπου εκεί, πάνω στην πιο δημιουργική φάση της ζωής του, ο καρκίνος του δίνει το αδυσώπητο χτύπημα και καταφέρνει να νικήσει το σώμα του.
Μα δεν κατάφερε να νικήσει και το πνεύμα του.
Αυτό έχει μείνει ζωντανό δεκαετίες τώρα και θα μείνει για πάντα.
Γιατί η Τέχνη, όταν είναι σε τόσο υψηλό επίπεδο, δεν νικιέται απ' το χρόνο κι απ' τις άλλες διαστάσεις του σύμπαντος. Γιατί η Τέχνη είναι ένα αυτόνομο σύμπαν χωρίς διαστάσεις.



Όπως είδαμε, στα -δυστυχώς λίγα- χρόνια της μουσικής του πορείας, ο Λοΐζος πειραματίστηκε με πολλά είδη μουσικής, δίχως να φοβάται τον αρνητικό εμπορικό αντίκτυπο που πιθανώς να είχε ως συνέπεια αυτή η πρακτική.
Και, όπως συμβαίνει συνήθως, η πρακτική αυτή τελικά προσέδωσε στα τραγούδια του όχι μόνο πολύ υψηλή ποιότητα, αλλά και τεράστια εμπορικότητα!
Ποιος άλλωστε δεν ξέρει τα τραγούδια του Λοΐζου και δεν τα έχει τραγουδήσει στην παρέα, στην ταβέρνα, στα μπουζούκια, στις ροκ σκηνές, στις συναυλίες, στις διαδηλώσεις, στην παραλία με κιθάρες, στις σχολικές γιορτές;

Το επίσης συγκλονιστικό στην πορεία του Λοΐζου στη μουσική είναι πως έχει καταφέρει να γράψει για κάθε είδος τραγουδιού ένα απ' τα καλύτερα τραγούδια -αν όχι το καλύτερο.
Δηλαδή, αν σκεφτούμε ποιο είναι το δυνατότερο ζεϊμπέκικο της ελληνικής μουσικής, τότε η απάντηση πιθανότατα να είναι το Ζεϊμπέκικο της Ευδοκίας.
Το ομορφότερο τσιφτετέλι; Πιθανόν ο Φαντάρος.
Το καλύτερο ελαφρολαϊκό; Η Τζαμάικα ίσως; Ή το Παποράκι.
Η ομορφότερη μπαλάντα; Το όλα σε θυμίζουν; Ή το Σ' ακολουθώ;
Η καλύτερη μπλουζιά; Το Κι αν είμαι Ροκ; Ή ο Γερο-νεγρο Τζιμ;
Το καλύτερο πολιτικό τραγούδι; Θεωρώ, μακράν, ο Τρίτος Παγκόσμιος.
Το καλύτερο τραγούδι "της παρέας"; Το Ήλιε μου σε παρακαλώ; Το Έχω έναν καφενέ;
Το ομορφότερο νανούρισμα; Μα το ομώνυμο Νανούρισμα! Ή το Πόσο σ' αγαπώ..

Εντάξει, το παραπάνω είναι το δικό μου γούστο, το οποίο όμως δε θεωρώ πως απέχει και πολύ από το γούστο και πολλών άλλων.



Επίσης, η αξία του Λοΐζου φαίνεται κι απ' το ότι έχει γράψει τα κορυφαία τραγούδια των κορυφαίων τραγουδιστών του σύγρχονου ελληνικού τραγουδιού.
Τι θα ήταν ο Νταλάρας, η Αλεξίου, ο Παπακωνσταντίνου, ο Καλατζής και η Γαλάνη χωρίς τα τραγούδια του;
Ακόμα και στον Καζαντζίδη, που του 'γραψε δυο τραγούδια όλα κι όλα, το ένα απ' αυτά θεωρείται απ' τους περισσότερους το κορυφαίο του!

Έρωτας, ξεγνοιασιά, όνειρο, αγώνας, εφηβεία, επανάσταση, νοσταλγία, παιδικότητα, μαγκιά, αγάπη, σάτιρα, κριτική, ιδεολογία, εγρήγορση, ευαισθησία, αλληλεγγύη... όλα ξεπηδούν σαν πίδακας απ' το έργο του Λοΐζου.



Δε νομίζω πως χρειάζονται πολλά ακόμη στοιχεία που να δείχνουν ότι ο Λοΐζος ήταν ο πιο ταλαντούχος Έλληνας μουσικός του 20ού αιώνα.
Το νήμα της ζωής του κόπηκε όταν ήταν στην κορυφή.
Το τέλος στησ τιγμή της κορύφωσης ευνοεί το μύθο του.
Πόσα όμως μπορούσε ακόμη να δώσει στον τόπο;
Ίσως αν είχε την τύχη να ζήσει τα επόμενα χρόνια να τον παρέσυρε η σαπίλα της ελληνικής κοινωνίας. Ή ακόμη κι αν δεν τον παρέσυρε, ίσως τη φωνή του να την κάλυπτε ο αχός της επικρατούσας χαβούζας και να έμοιαζε "ένας ακόμη γραφικός που λέει τα ίδια και τα ίδια".

Το μόνο βέβαιο είναι πως αν η μοίρα του έγραφε περισσότερες μέρες, αυτές θα ήταν μέρες δημιουργίας, συνεχούς αναζήτησης νέων δρόμων, πειραματισμών και ήχων.
Και με καλύτερη Τέχνη -δεν μπορεί- θα είχαμε και καλύτερη κοινωνία.


ΥΓ.1: Αν αναρωτιέστε τι λείπει από τη σημερινή Τέχνη, ρίξτε μια ματιά στη φωτογραφία.


 
 
ΥΓ.2: Ο τίτλος είναι παράφραση της ονομασίας του δίσκου "Να 'χαμε, τι να 'χαμε" του Λοΐζου, σε στίχους Λευτέρη Παπαδόπουλου


ΥΓ.3: Ήλιε μου σε παρακαλώ!

 

9 σχόλια:

  1. Καλημερα!
    Οταν ημουν μικρη "Τα τραγουδια της Χαρουλας" ηταν ο αγαπημενος μου δισκος. Ακομα το Ολα σε θυμιζουν παραμενει το αγαπημενο μου τραγουδι.
    Θυμαμαι ποσο αγαπουσα τη μουσικη του Λοίζου κι ας ημουν πολυ πολυ μικρη, απο κατι -οχι και τοσο ωραιο- που μου ελεγε ο πατερας μου. Οταν ημουν αρρωστη κι αρνουμουν να παρω τα φαρμακα μου, μου ελεγε
    "Ο Λοϊζος που τοσο τον αγαπας δεν επινε τα φαρμακα του και πεθανε! Σκεψου ποσο χαρουμενη θα ησουν αν ζουσε ακομα..."
    Απλοϊκος τροπος για να με πεισει εκβιαζοντας με ψυχολογικα εμμεσως, αλλα εχει χαρακτει στη μνημη μου μαζι με την αγαπη μου για αυτον τον πολυταλαντο καλλιτεχνη που ειχε καταλαβει ποσο ανοητο ειναι να κατατασσουμε σε ειδη τη μουσικη και τους μουσουργους...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Ο Λοΐζος δεν χρειάζεται να υπάρχει σαν άνθρωπός για να αλλάξει τον κόσμο. Τα τραγούδια του θα το κάνουν. Αυτά μπορεί να αλλάζουν την σκέψη κάποιων αλλά οι περισσότεροι σήμερα τα ακούν επιφανειακά. Είναι τόση η σαβούρα που μας πασάρετε ως απαραίτητη. Το σχέδιο των ΜΜΕ ήταν επιτυχημένο αν και τα τελευταία χρόνια, επειδή δεν είχε γερά θεμέλια, τρίζει. Κρατά ακόμα όμως και δεν έχει πέσει.
    Το θέμα είναι να μην παρασυρθείς από μικρός σε αυτή την σκατοφαγία. Αν την έχεις ζήσει χρόνια είναι πολύ δύσκολο να ξεφύγεις.
    Επίσης να πω ότι στις δεκαετίες του 60, του 70 και στις αρχές του 80 ο κόσμος δεν αναζητούσε το ελαφρό τραγούδι. Το πιο ελαφρύ που μπορούσε να ακούσει ήταν Καζαντζίδη και να διασκεδάσει με Τσιτσάνη. Μιλάμε για τελείως διαφορετικούς ανθρώπους και εντελώς διαφορετικές εποχές. Το ίδιο συνέβει και στο ξένο τραγούδι. Όταν δλδ θεωρούμε ελαφρούς τους Beatles για τις δεκαετίες 60-70 και τους Depeche Mode για το 80, σκέψου πόσο διαφορετικά ήταν τα κριτήρια αλλά και η ανοχή του κόσμου, όταν θεωρείς ελαφρύ κάτι τόσο καλοδουλεμένο.
    Θέλω να πω δλδ ότι μαζί με τα τραγούδια άλλαξαν και οι άνθρωποι. Και μπορείς να κρίνεις από τις μουσικές που γράφονται κατά πόσο είναι διατεθειμένοι οι άνθρωποι για επανάσταση. Αν ζούσε ο Λοίζος μπορεί να συνέχιζε το αξιόλογο έργο του αλλά δεν υπήρχουν οι άνθρωποι για να το κάνουν κτήμα τους, για να το καταλάβουν.
    Α μου έδωσες τροφή για σκέψη για ανάρτηση.
    Καλημέρα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. "Κι αν η μουσική δεν αλλάζει τα πράγματα, αλλάζει τουλάχιστον τις ψυχές μας.
    Και οι ψυχές μας μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα."
    Στέκομαι σ' αυτό μέσα από όλο το κείμενό σου, Μαζεστίξ, γιατί θεωρώ πως είναι η ουσία της σημερινής και της χθεσινής ανάρτησης.
    Ας ακούμε περισσότερη ποιοτική μουσική και ας την κάνουμε εθιστική συνήθεια και στους νεώτερους, καθώς μπορεί να είναι το μέσο να αφυπνιστούν οι ψυχές οι δικές μας και οι δικές τους. Να είναι η έμπνευση για τον πολιτισμό που αρμόζει στην εποχή μας... (Πολιτισμό κι όχι παραμορφωμένο απολιφάδι άλλων εποχών!)
    Ας αρχίσουμε από τη μουσική, λοιπόν,μια αρχέγονη εσωτερική ανάγκη του ανθρώπου να εκφραστεί και να επικοινωνήσει!
    Με αφορμή το αφιέρωμα στο Λοϊζο και ίσως το επίκαιρο που μπορεί να περικλύουν τα τραγούδια του, θα πρότεινα κι ένα κομμάτι που μου αρέσει πολύ:

    http://www.youtube.com/watch?v=PbXps1KDAjg

    Καλή ακρόαση!
    Γλαύκη

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Συγχαρητήρια για το αφιέρωμα! Ο Λοΐζος είναι ο αγαπημένος μου συνθέτης κι έχω επηρεαστεί πολύ από τα τραγούδια του. Εννοείται τα μαθαίνω και στο γιο μου (όπως λέγαμε στην προηγούμενη ανάρτηση)!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Butterfly, τα "τραγούδια της Χαρούλας" έουν κάνει μεγάλες ζημιές!
    Πόσοι έρωτες, πόσες παρέες, γλέντια και γλυκά μεθύσια έχουν συνοδευτεί απ' αυτά τα τραγούδια!

    Ακόμη κι αυτό το βίωμα (που 'ναι λίγο... μακάβριο, είναι η αλήθεια!) είναι δηλωτικό της αγάπης και της συγκίνησης που προκαλεί ο χαμός ενός ανθρώπου που μας ομορφαίνει τα συναισθήματα, τις εικόνες και τις στιγμές.


    Μαρία, όντως τα τραγούδια του είναι αυτά που μείναν πίσω και μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο.
    Σκέφτομαι, αν ζούσε περισσότερο, πόσα ακόμη τραγούδια, πόσα ερεθίσματα θα μας έδινε ακόμη! Άγνωστο, πόσα...

    Αυτό που λες για τις δεκαετίες 60-70 το πιστεύω κι εγώ.
    Αν οι Stones είναι το ροκ και οι Beatles είναι το ποπ (σ.σ. εμπορικό), μπορούμε να κατανοήσουμε πόσο ποιοτικπο μπορέι να γίνει το τελευταίο.
    Αν τον Τζάκσον, τη Μαντόνα και τον Τζορτζ Μάικλ αντικατέστησαν οι πιθηκομουσικές του 50cent, του Eminem και της Beyonce... τότε φασκελοκουκούλωστα για την εποχή μας!
    Αν το σκυλάδικο του 60 ήταν ο Καζαντζίδης, ο Καλδάρας κι ο Γαβαλάς και σήμερα είναι ο Κιάμος, ο Παντελίδης κι ο Καλίδης, τότε είναι φανερή η απίστευτη πτώση ποιότητας.
    Αλλα΄βέβαια η πτώση ποιότητας βρωμάει.. απ' το κεφάλι.
    Αν ο Κότσιρας διαδέχεται τον Μπιθικώτση, τότε τι να περιμένεις κι απ' το "ευτελές" τραγούδι;


    Γλαύκη, κι εγώ μεγάλωσα με την... εθιστική συνήθεια να ακούγεται στο σπίτι Θεοδωράκης, Τσιτσάνης και Λοΐζος.
    Αυτό δε σημαίνει πως ήμουν εκτός εποχής: ήξερα και τα "τρέχοντα" τραγούδια της σειράς. Αλλά είχα το άκουσμα της πενιάς του Τσιτσάνη, το πάθος του Μίκη, τη ροκιά του Παπακωνσταντίνου, την κορόωνα του Νταλάρα, την τσαχπινιά της Αλεξίου και την διαπεραστική ευαισθησία του Λοΐζου.
    Νομίζω πως βγήκα κερδισμένος απ' την εθιστική συνήθεια.
    Δεν είμαι σνομπ, αλλά πραγματικά αισθανόμουν πάντα πως "κάτι έλειπε" από φίλους των οποίων οι γονείς δεν τους εξέθεσαν σε παρόμοια μουσικά ερεθίσματα.


    Σοφία, καλά κάνεις και του τα μαθαίνεις!
    Η μουσική γίνεται βίωμα, ιδίως στη μικρή ηλικία.
    Κι όταν το βίωμα έχει τις ιδιότητες αυτού του επιπέδου της μουσικής, τότε έχει συνέπειες ευεργετικές στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού.
    Όποιος άλλωστε τους ακούσει από μικρός, δεν είναι δυνατόν να μην "κολλήσει" ισοβίως!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Σήμερα ζήλεψα (με την καλή έννοια) αυτό το αφιέρωμα..... Αν θες να ξέρεις πόσο συγκινήθηκα, μπορώ να σου πω μέχρι δακρύων, όχι μόνο λόγω της βαρύτητας του ονόματος του Μάνου, αλλά και λόγο του τρόπου που έκανες το αφιέρωμα. Έχω σχεδόν όλα τα τραγούδια του Μάνου σε δίσκους και cd κι όποτε ακούω τον τρίτο παγκόσμιο, νομίζω πως θα κατέβω στο Σύνταγμα, θα είμαστε ένα εκατομμύριο κόσμος μαζεμένοι και θα γυρίσουμε την κατάσταση τούμπα.... Σ' ευχαριστώ από καρδιάς...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Μπορεί και να άλλαζε κάτι, Μαζεστίξ. Ο Θεοδωράκης -κακά τα ψέματα- ό,τι είχε να πεί το είπε μέχρι το 1980. Ο Χατζιδάκις ήταν λίγο εστέτ και ο λαός τον θεωρούσε απόμακρο και σνομπ.
    Ο Μάνος ήταν πληθωρικός, κοινωνικός, ανήσυχος. Αγαπούσε τους ανθρώπους, δεν τους φοβόταν ούτε τους χρησιμοποιούσε. Ήταν ο Μάνος όλων μας. Γι' αυτό και τον κλάψαμε όλοι τότε.
    Συνδικαλιζόταν για το μέλλον του τραγουδιού και των μουσικών. Στον τελευταίο του δίσκο πειραματίστηκε με το ροκ. Θα προχωρούσε κι άλλο.

    Αν και αντιπαθώ αφάνταστα την κλάψα του Καζαντζίδη, ακούω πάντα με ενθουσιασμό τα δυο τραγούδια που του έγραψε ο Μάνος.

    Όταν τα παιδιά μου ήταν μωρά, τους τραγουδούσα τη Τζαμάικα. Πριν από λίγα χρόνια, σε ένα αφιέρωμα στον Μάνο, η μεγάλη μου κόρη ανακάλυψε ότι ήξερε και θυμόταν όλα του τα τραγούδια, κι ας είχε πεθάνει εκείνος τόσο νωρίς.
    Να είσαι καλά που θυμήθηκες τη μέρα αυτή.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Εξαιρετικό αφιέρωμα Μαζεστίξ!
    Οσο τους θυμόμαστε τους κρατάμε κοντά μας...

    Καλό απόγευμα:))

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Πέτρα, κάθε φορά που ακούγεται ο Τρίτος Παγκόσμιος, το σώμα πάει μόνο του, οι παλμοί αυξάνονται μόνοι τους.
    Ευτυχώς που υπάρχει κι ο Λοΐζος και ζούμε καμιά επανάσταση, έστω και στα όνειρά μας...


    Λωτοφάγε, μου φαίνεται πως παραδόξως ο Χατζηδάκις έλεγε τα πιο σωστά πράγματα απ'όλους...
    Εντάξει, ήταν λίγο εστέτ για να ταυτιστεί μαζί του ο κόσμος στον οποίο απευθυνόταν.
    Γι'αυτό τον καταλάβαμε τώρα. πολύ αργά όμως..

    Η κόρη σου μάλλον κρυφοτραγούδαγε τα τραγούδια του Λοΐζου, κι ας έλεγε σε όλους ότι ακούει άλλα, "μοντέρνα"...


    Σερενάτα, όπως έγραψε κι ο Μάλαμας:
    "όλα ζουν, αν τα θυμάσαι!"

    ΑπάντησηΔιαγραφή