Κυριακή, 20 Νοεμβρίου 2011

"Δρ Ζιβέγγος", το σουρρεαλιστικό όνειρο του ελληνικού κινηματογράφου


Έπεσα τυχαία σήμερα πάνω στο ζάπινγκ στην ταινία "Δρ Ζιβέγγος", όπου πρωταγωνιστούσε ο Θανάσης Βέγγος.
Βλέποντάς την , αισθάνθηκα πως θέλω να γράψω δυο λόγια γι' αυτήν την ταινία.
Όχι δεν είμαι ειδικός και δε μπορώ να γράψω βαθυστόχαστες κινηματογραφικές αναλύσεις.
Θα γράψω με βάση τα λίγα που ξέρω και καταλαβαίνω.

Θα λεγε κανείς πως η συγκεκριμένη ταινία είναι "σταθμός" για τον ελληνικό κινηματογράφο.
Για μένα δεν είναι, διότι δεν βρήκε διαδόχους, οπότε δε δημιούργησε σχολή.
Μια ταινία πολύ προσεγμένα αυτοσχεδιαστική, με το Βέγγο να υπογράφει τη σκηνοθεσία.
Επιμελώς ατημέλητη σκηνοθεσία και ερμηνεία... Ή one man show!
Εξασφάλιζε στον εαυτό του μια ελευθερία κινησεων, η οποία όμως δεν συντελεσε σ' ένα ανόητο τουρλουμπούκι, αλλά στην καλύτερη έκφραση των παράδοξων καταστάσεων της ταινίας.

Νομίζω πως είναι από τα πλέον ολοκληρωμένα εγχειρήματα σουρρεαλιστικού κινηματογραφου στην Ελλάδα. Τα υπόλοιπα εγχειρήματα ανήκουν επίσης, ως επί το πλείστον, στο Βέγγο.
Σουρρεαλιστικό χιούμορ, σουρρεαλιστικές καταστάσεις.
Ο σουρρεαλισμός είναι στην ουσία η η υπέρβαση της ρεαλιστικης πραγματικτότητας.
Για να υπερβείς όμως κάτι, πρέπει πρώτα να το κατακτήσεις.
Για να πετύχει ο σουρρεαλισμός, δηλαδή, πρέπει πρώτα να μπορείς να αποδώσεις επαρκώς τις ρεαλιστικές εικόνες. (αυτή είναι και η μεγαλύτερη αδυναμία συνήθως των μέτριων σουρρεαλιστών)

Ο Βέγγος όμως επιτυγχάνει στο έπακρον την αποτύπωση της ρεαλιστικής πραγματικότητας σε βαθμό που θυμίζει τον ιταλικό νεορρεαλιστικό κινηματογράφο των δεκαετιών 50 και 60.
Στροφή στην κοινωνία, στα κατώτερα στρώματά της, προβολή της αβάσταχτης καθημερινότητας των μικροαστικών και των προλεταριακών στρωμάτων της κοινωνίας, φτωχοδιάβολοι που επιβιωνουν άλλοτε παρασιτικά, άλλοτε παραβατικά και άλλοτε υπερβατικά.
Και κυρίως αποτύπωση της ψυχοκοινωνικής τους υπόστασης μέσα σε αυτό το πλαίσιο.
Η Οδύσσεια της καθημερινής πάλης για επιβίωση στο πανί...
Μια φτωχή μύγα που μπαίνει στα ρουθούνια των μεγαλοστών, των μπουρζουάδων και της πλαστής (αλλά κυρίαρχης) κοινωνίας τους.

Ο Βέγγος λοιπόν κάνει όλα τα παραπάνω και προσθέτει στοιχεία από το βωβό κινηματογράφο του Τσάρλι Τσάπλιν κυρίως και πολλές υπερβάσεις της κανονικής ροής των πραγμάτων, δοσμένες με σουρρεαλιστικές ανατροπές και ιδιότυπο χιούμορ -όχι με ατάκα αλά Σακελλάριο- αλλά με εικόνες κυρίως και ατάκες της στιγμής.
Αυτές οι εικόνες φυσικά δεν περιγράφονται. Απλώς... απολαμβάνονται!

Επιπλέον προσέθεσε τη χορογραφία (με την βοήθεια κυρίως του μαιτρ του είδους Μεταξόπουλου) στην ροή της υπόθεσης και όχι ως απλά -χορικά- διαλείμματα στη ροή του έργου.

Σε μια εποχή μάλιστα που όλος σχεδόν ο ελληνικός κινηματογράφος επεβίωνε με κινηματογράφιση θεατρικών έργων (Τσιφόρου, Σακελλάριου κλπ), ο Βέγγος έκανε ταινίες φτιαγμένες εξαρχής για κινηματογράφο.

Ο Δρ Ζιβέγγος είναι νομίζω το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα "Τσαρλιτσαπλινικού τύπου" κινηματογράφου στην Ελλάδα, καθώς περιλαμβάνει όλα τα παραπάνω στοιχεία.
  • Εστίαση στα "κατω" της κοινωνίας, 
  • προβολή ενός μοναχικού φτωχοδιάβολου, ετοιμου να κάνει τα πάντα για να επιβιωσει, 
  • ανατρεπτικό χιούμορ (και εκτός της σύμβασης ρεαλισμού ενός έργου, καθώς η δράση διακόπτεται από καρτέλες-σχόλια του σκηνοθέτη απευθυνόμενου στο κοινό, αλά... Γκοντάρ και Τσάπλιν), 
  • πινελιές χοροδράματος, 
  • εξαιρετικό soundtrack (ένα εκπληκτικό ορχηστρικό από τον Ζαμπέτα ντύνει μουσικά την ταινία),  
  • ρεαλιστική έκβαση της ταινίας, μετά τον κύκλο του "σουρρεαλιστικού ονείρου" της υπόθεσης, αφού ο πρωταγωνιστής καταλήγει εκεί απ' όπου ξεκίνησε, όπως όποιος ονειρεύεται ξυπνά και συνεχίζει τη ζωή του από εκεί που βρισκόταν όταν κοιμήθηκε, παρά την όποια περιπέτεια του ονείρου του.

Επειδή πιστεύω πως αξίζει να τη δείτε, όσοι δεν την έχετε δει, τη βρήκα και στο youtube και σας την παραθέτω.


4 σχόλια:

  1. Είναι τεράστιο αυτό που έκανε ο Θανάσης ΜΑΣ.
    Κατάφερνε να παρουσιάζει τη μιζέρια και την κατάθλιψη μιας ολόκληρης εποχής μέσα από μια εντελώς ξεχωριστή, μοναδική και αξεπέραστη ματιά.
    Κατάφερνε τη φτώχεια και τον αγώνα για επιβίωση να την παρουσιάζει στο κοινό μέσα από τη χαρμολύπη που μοναδικά ήξερε να συνδυάζει. Ο θεατής ζούσε ο ίδιος τα παθήματα του φτωχοδιάβολου Θανάση, συμμεριζόταν τον αγώνα του αφού μέσα απ’ αυτόν διαπίστωνε τις ομοιότητες με τη δική του ζωή, ενώ ταυτόχρονα διαπίστωνε πως υπάρχει και η “φαιδρή” όψη της πραγματικότητας.
    Και στο τέλος, φεύγοντας από τον κινηματογράφο ή το θέατρο ο θεατής, του έμενε μόνο η χαρούμενη, ή αν θες, η αισιόδοξη διάσταση.
    Προσωπικά δεν έχω δει ποτέ άλλον ηθοποιό, έλληνα ή ξένο, να κατορθώνει να βγάζει γέλιο από το κλάμα του και κλάμα από το γέλιο του. Τεράστια δύναμη !
    Τα ‘χουμε ξαναπεί. Ο Θανάσης Βέγγος ήταν ένας και μοναδικός. Γι’ αυτό και κανένας δεν τόλμησε ποτέ να τον αντιγράψει…
    Υ.Γ: Συγχωρέστε μου τις “υπερβολές”, αλλά το έχω δηλώσει κατ’ επανάληψη, ακόμη και από αυτό το ιστολόγιο, είμαι “κολλημένος” θαυμαστής του αείμνηστου Θ. Βέγγου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δεν θεωρώ ότι πρόκειται για υπερβολές.
    Ο Βέγγος είναι και για μένα και για πολύ κόσμο αυτός που περιγράφεις.
    Βγάζει γέλιο μέσα απ το κλάμα και κλάμα μέσα απ' το γέλιο.
    Μοναδική αυτή η ικανότητα.
    Μοναδική περίπτωση, τουλάχιστον για την Ελλάδα που έχω πλήρη άποψη και σίγουρα από τις φωτεινές εξαιρέσεις παγκοσμίως.
    Τεράστιος...

    Είτε ως φιλότιμος "Παπατρέχας" με τις 7 αδερφές που προσπαθούσε να παντρέψει, είτε ως παρίας "Θωμάς" στον "Ηλία του 16ου" είτε ως ο τσιγκούνης "Μπειζάνης" στο "Θα σε κάνω βασίλισσα" είτε ως γκαφατζής "φαλακρός πράκτωρ Θου-Βου"...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Πέρασε πολύς καιρός και "έπρεπε" φαίνεται να φύγει από τη ζωή, για να... εκτιμηθεί (από τους συνήθεις "ειδικούς") και να... αναλυθεί (από τους συνήθεις "γνώστες") η συμβολική μελαγχολία του "αστικού τοπίου" που τραγωδούσε μέσω του γέλιου ο Θανάσης Βέγγος.

    ΥΓ. Ωραίο το άρθρο σου φίλε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Έτσι είναι!
    Οι "επαναστάτες" αναγνωρίζονται ή μετά το θάνατό τους ή όταν πια δεν είναι ενεργοί και άρα "επικίνδυνοι".
    Κι ο Βέγγος αγκαλιάστηκε από το σύστημα συνολικά τη δεκαετία του 90 με την "Ειρήνη" και τους "Αχαρνής" του Αριστοφάνη.


    Ιχνηλάτη, εγώ βέβαια δεν είμαι ειδικός και γράφω με την ιδιότητα και τις γνώσεις του κοινού...

    ΑπάντησηΔιαγραφή